پسماندهای کارخانجات؛ راهکار پایدار دامپروری برای کاهش ۶۰ تا ۷۰ درصد هزینه‌های خوراک دام

چالش‌های تأمین خوراک دام و ضرورت تغییر رویکرد

وابستگی صنعت دامپروری به نهاده‌های سنتی مانند ذرت و سویا، این بخش حیاتی را در برابر نوسانات جهانی آسیب‌پذیر کرده است؛ چالشی که با توجه به سهم بالای خوراک دام در هزینه‌های جاری، حاشیه سود دامداران را به شدت تحت فشار قرار داده است. در همین راستا، استفاده از پسماندهای کارخانجات به عنوان یک رویکرد پایدار و اقتصادی برای بهبود تغذیه دام مطرح شده است.

سهم ۶۰ تا ۷۰ درصدی خوراک در هزینه‌ها

تأمین نهاده‌های خوراکی یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های صنعت دامپروری مدرن است. افزایش چشمگیر قیمت جهانی نهاده‌های کنسانتره در دهه‌های اخیر، هزینه‌های تولید را به‌طور مستقیم افزایش داده و حاشیه سود دامداران را کاهش داده است. هزینه خوراک دام به‌طور متوسط ۶۰ تا ۷۰ درصد از کل هزینه‌های جاری واحدهای دامپروری را تشکیل می‌دهد، از این‌رو، استفاده از منابع جایگزین مانند پسماندهای کارخانجات می‌تواند نقش مؤثری در کاهش هزینه‌ها داشته باشد.

اقتصاد چرخشی و ارزش‌افزوده پسماندها

در مفهوم «اقتصاد چرخشی» در کشاورزی و دامپروری، پسماندها دیگر ضایعات محسوب نمی‌شوند، بلکه به‌عنوان یک ورودی ارزشمند دوباره وارد چرخه تولید می‌شوند. استفاده از پسماندهای صنایع غذایی و تبدیلی در تغذیه دام، علاوه بر کاهش هزینه‌های تولید، به مدیریت بهتر محیط‌زیست و کاهش آلاینده‌ها کمک شایانی می‌کند.

دسته‌بندی پسماندهای قابل استفاده در تغذیه دام

پسماندهای صنعتی که قابلیت استفاده در جیره دام را دارند، به دو دسته اصلی تقسیم می‌شوند که هر کدام منبع تأمین‌کننده بخش مهمی از نیازهای غذایی دام هستند:

• منابع تأمین‌کننده انرژی و فیبر: پسماندهای حاصل از صنایع آرد و غلات مانند سبوس گندم و جو و همچنین تفاله چغندر قند، از مهم‌ترین منابع جایگزین در تغذیه دام هستند که در صورت فرآوری صحیح، می‌توانند انرژی و فیبر مورد نیاز دام را تأمین کنند.
• منابع تأمین‌کننده پروتئین: پسماندهای صنایع روغن‌کشی مانند کنجاله سویا، آفتابگردان و پنبه‌دانه، منابع مهم پروتئینی محسوب می‌شوند که قابلیت جایگزینی بخشی از کنجاله سویا سنتی را دارند.

لزوم فرآوری و نکات تغذیه‌ای برای دام‌های مختلف

به دلیل رطوبت بالا، فسادپذیری و وجود عوامل ضدتغذیه‌ای، استفاده مستقیم از بسیاری از پسماندها امکان‌پذیر نیست. انجام عملیات فرآوری شیمیایی مانند هیدرولیز قلیایی یا اوره‌دهی، برای افزایش قابلیت هضم و ایمنی خوراک ضروری است.

همچنین، تأثیر پسماندها بر دام‌های مختلف نیازمند توجه ویژه است:

• در گاوهای شیری، مدیریت صحیح فیبر مؤثر و حفظ pH شکمبه اهمیت بالایی دارد.
• در دام‌های گوشتی تمرکز بر تأمین انرژی و پروتئین برای افزایش بازده رشد است.
• در گوسفند و بز، به‌دلیل حساسیت بیشتر، استفاده از این منابع باید با احتیاط و سهم کمتر در جیره انجام شود.

توسعه فناوری‌های ارزان‌قیمت فرآوری در مقیاس مزرعه‌ای، تدوین استانداردهای ملی برای تضمین کیفیت و ایمنی پسماندها و بررسی اثرات مصرف بلندمدت این منابع بر سلامت دام و کیفیت محصولات دامی، از مهم‌ترین پیشنهادات مطرح‌شده در این زمینه است.

هدف این دوره آموزشی، ارتقای دانش فنی بهره‌برداران و کارشناسان حوزه دامپروری و معرفی راهکارهای علمی برای کاهش هزینه‌های خوراک دام و افزایش پایداری تولید گزارش شده است.