سکوت نگران‌کننده مریخ‌گرد مِی‌وِن ناسا پس از یک دهه فعالیت در مدار مریخ

آژانس فضایی آمریکا (ناسا) از بروز اختلال جدی در فضاپیمای مریخ‌گرد مِی‌وِن (MAVEN) خبر داد. این مدارگرد حیاتی که بیش از یک دهه مشغول مطالعه جو مریخ و انتقال داده‌های مریخ‌نوردهای «کنجکاوی» و «استقامت» بوده، از اوایل ماه دسامبر در سکوت فرو رفته و تلاش‌های مهندسان برای بازیابی ارتباط همچنان ادامه دارد.

سکوت نگران‌کننده مِی‌وِن و تلاش برای بازیابی کنترل

فضاپیمای مِی‌وِن که مخفف عبارت Mars Atmosphere and Volatile Evolution به معنای «تکامل جو و مواد فرّار مریخ» است، از تاریخ ۴ دسامبر (۱۳ آذر) تاکنون هیچ پاسخی به سیگنال‌های ارسالی از زمین نداده است. این فضاپیما از سپتامبر ۲۰۱۴ در مدار مریخ فعال بوده و یکی از مأموریت‌های کلیدی ناسا در مدار سیاره سرخ به‌شمار می‌رود.

تنها سیگنال فنی ضعیفی که در ۶ دسامبر (۱۵ آذر) دریافت شد، حاوی داده‌های اندکی درباره موقعیت و چرخش فضاپیما بود که خبر خوشی را مخابره نمی‌کرد. تجزیه‌ و تحلیل فنی این اطلاعات نشان می‌دهد که مِی‌وِن هنگام خروج از پشت مریخ، به‌طور غیرمنتظره در حال چرخش بوده است که احتمالاً موجب از دست رفتن جهت‌گیری دقیق آنتن‌های ارتباطی و قطع سیگنال شده است. همچنین، تغییر جزئی در فرکانس سیگنال‌های دریافتی، احتمال تغییر مدار فضاپیما را نیز مطرح می‌کند.

کارشناسان ناسا تأکید کرده‌اند که هرگونه تغییر جهت یا مدار ممکن است به دخالت خودکار سامانه‌های حفاظتی فضاپیما مربوط باشد؛ سامانه‌ای که در مواقع اضطراری برای جلوگیری از آسیب‌های بیشتر، عملکردهای عادی را موقتاً متوقف می‌کند. تیم مهندسان همچنان در حال بررسی دقیق علت این تغییر و تلاش‌های فنی برای برقراری مجدد سیگنال هستند.

نقش حیاتی مِی‌وِن در علم و عملیات مریخ

مأموریت اصلی مِی‌وِن که در نوامبر ۲۰۱۳ آغاز شد، بررسی چگونگی واکنش جو نازک مریخ به باد خورشیدی و مطالعه روند از بین رفتن تدریجی جو این سیاره در طول زمان بوده است. این مدارگرد در طول بیش از یک دهه فعالیت خود، داده‌های ارزشمندی درباره:

• ریزتحلیل‌های مولکولی جو و ترکیب گازها.
• اثرات باد خورشیدی بر از دست رفتن اتمسفر مریخ.
• شرایط جوی و فضایی، شامل طوفان‌های گردوغبار و شفق قطبی مریخ.

را جمع‌آوری کرده است. این داده‌ها به دانشمندان کمک کرد تا دریابند مریخ چگونه جو غلیظ اولیه خود را از دست داد؛ جَوی که میلیاردها سال پیش شرایط لازم برای وجود آب مایع و احتمالاً زیست‌پذیری را فراهم می‌کرد.

اهمیت در شبکه ارتباطی سطح مریخ

نقش مِی‌وِن تنها به مشاهدات علمی محدود نمی‌شود. این مدارگرد به یکی از اجزای حیاتی شبکه ارتباطی مریخ تبدیل شده و از طریق سامانه رادیویی خود، داده‌های ارسالی از مریخ‌نوردهای کنجکاوی و استقامت را به زمین منتقل می‌کند و فرمان‌های عملیاتی را از مرکز کنترل ناسا در گادرد برای آنها ارسال می‌کند.

تدابیر ناسا برای جبران اختلال ارتباطی

ناسا برای جبران اختلال ارتباطی مِی‌وِن و حفظ تداوم مأموریت‌های تحقیقاتی، بلافاصله از سایر مدارگردهای فعال در مدار مریخ استفاده کرده است. این مدارگردها شامل:

1. مدارگرد شناسایی مریخ (Mars Reconnaissance Orbiter).
2. مدارگرد اودیسه مریخ (Mars Odyssey).
3. مارس‌اکسپرس (Mars Express) و ردیاب گاز اگزومارس (ExoMars Trace Gas Orbiter) متعلق به آژانس فضایی اروپا.

مقامات ناسا اعلام کرده‌اند که در دو هفته آینده، تمام ارتباط‌های سطحی مورد نیاز مریخ‌نوردها از طریق این مدارگردهای باقی‌مانده مجدداً تنظیم و تقویت می‌شود. همچنین، تیم‌های مهندسی مأموریت‌های کنجکاوی و استقامت فعالیت‌های برنامه‌ریزی‌شده روزانه خود را مجدد طراحی کرده‌اند تا پژوهش‌های علمی بدون وقفه ادامه یابد.