فرصت بانک توسعه جدید بریکس برای ایران: سه شرط حیاتی برای تامین مالی زیرساخت

بانک توسعه جدید: دروازه‌ای به تامین مالی زیرساخت‌ها

بانک توسعه جدید را نباید نسخه‌ شرقی بانک جهانی دانست. این نهاد مالی بین‌المللی، ساختاری چابک و هدفمند دارد که ماموریت اصلی آن تامین مالی پروژه‌های زیربنایی در کشورهای عضو است. ابزارهای تامین مالی NDB شامل موارد زیر است:

• وام‌های مستقیم
• مشارکت در پروژه‌ها
• تضمین‌های مالی
• تامین مالی با استفاده از ارزهای محلی

استفاده از ارزهای محلی مانند یوآن چین، روبل روسیه یا روپیه هند در پروژه‌ها، اتفاقی است که برای اقتصاد تحریم‌زده و محدود ایران می‌تواند نقشی حیاتی ایفا کند و مزایای قابل توجهی به همراه داشته باشد.

مزیت حیاتی استفاده از ارزهای محلی

بهره‌گیری از ارزهای محلی در تامین مالی پروژه‌ها می‌تواند به طور مستقیم هزینه سرمایه را کاهش دهد، نیاز مبرم به دلار و یورو را به حداقل برساند و مهم‌تر از همه، ریسک‌های ناشی از نوسانات ارزی را مهار کند. اما تحقق این امر مستلزم آن است که سیاست ارزی کشور از وضعیت فعلی خارج شده و به سمت یک معماری چندارزی واقعی حرکت کند.

چالش‌های داخلی و پروژه‌های نیمه‌تمام

ایران در حوزه زیرساخت‌ها، ده‌ها پروژه نیمه‌تمام دارد که از نظر ماهیت و نیاز، کاملاً واجد شرایط دریافت حمایت‌های مالی از NDB هستند. این پروژه‌ها طیف وسیعی از بخش‌ها را در بر می‌گیرند:

• شبکه برق و انرژی
• حمل‌ونقل ریلی و جاده‌ای
• بنادر و زیرساخت‌های دریایی
• پروژه‌های آب و شیرین‌سازی
• فناوری‌های دیجیتال

با این وجود، یک ضعف مزمن در ساختار فنی کشور وجود دارد که مانع اصلی در استفاده از این ظرفیت شده است. این ضعف شامل ناتوانی در طراحی بسته‌های پروژه و ارائه توجیه‌پذیری اقتصادی لازم است، که باعث می‌شود درخواست‌های مالی ایران معمولاً استانداردهای بین‌المللی مورد نیاز NDB را نداشته باشند.

فراتر از پول: شبکه‌سازی اقتصادی

بانک توسعه جدید تنها یک منبع مالی نیست، بلکه شبکه‌ای گسترده از همکاری‌های اقتصادی را ارائه می‌دهد. ایران می‌تواند از طریق این شبکه وارد زنجیره ارزش جهانی شود، اقدام به ساخت پیمانکاران مشترک کند، فناوری‌های مورد نیاز را وارد سازد و حتی شرکت‌های دانش‌بنیان خود را در پروژه‌های فرامرزی فعال نماید.

سیاست خارجی و اقتصادی ایران همچنان بیشتر واکنشی است تا راهبردی. بدون فعال‌سازی یک دیپلماسی اقتصادی منسجم، بریکس نیز به یک تیتر پر سر و صدا و کم‌حاصل تبدیل خواهد شد.

در شرایطی که جهان به سرعت به سمت مسیرهای پرداخت مستقل و تامین مالی متنوع حرکت می‌کند و بانک‌های غربی عملاً برای ایران قابل استفاده نیستند، اکنون زمان تصمیم‌گیری‌های قاطع است.

سه اصلاح کلیدی برای بهره‌برداری از فرصت NDB

استفاده مؤثر از ظرفیت بانک توسعه جدید تنها در صورتی به نتیجه می‌رسد که ایران سه اصلاح اصلی و بنیادین را به طور جدی دنبال کند:

1. تغییر سیاست ارزی: پذیرش واقعی و عملی چندارزی بودن اقتصاد و کاهش اتکا به یک ارز خاص.
2. توانمندسازی ساختار فنی: تقویت توانمندی‌های داخلی برای ارائه پروژه‌های زیربنایی با استانداردهای بین‌المللی.
3. فعال‌سازی دیپلماسی اقتصادی: ایجاد یک دیپلماسی اقتصادی منسجم، فعال و به دور از شعارهای سیاسی.

در غیر این صورت، فرصت بریکس نیز همانند بسیاری از فرصت‌های گذشته به یک «امکان بالقوه و بلااستفاده» تبدیل خواهد شد. اما با برطرف شدن این موانع، ایران می‌تواند پس از سال‌ها محدودیت، دریچه‌ای جدید به‌سوی تامین مالی توسعه و حضور مؤثر در شبکه اقتصاد نوظهور جهان باز کند.