رکوردشکنی ۱۱ میلیونی متقاضیان خرید خودرو؛ حذف بلوکه پول و افزایش شکاف قیمت عامل اصلی

آمار خیره‌کننده تقاضا و مقایسه با دارندگان گواهینامه

تا ساعت ۱۴ روز گذشته، ۱۰ میلیون و ۵۵ هزار نفر در این طرح ثبت‌نام کرده بودند و پیش‌بینی‌ها حاکی از آن است که تعداد نهایی متقاضیان به ۱۱ میلیون نفر خواهد رسید. برای درک بزرگی این رقم، کافی است بدانیم که بر اساس آمار، اگر تعداد دارندگان گواهینامه در کشور را حدود ۵۵ میلیون نفر در نظر بگیریم، این بدان معناست که ۱۸.۳ درصد از کل افراد دارای گواهینامه (تقریباً از هر ۵.۵ نفر یک نفر) برای خرید خودرو اقدام به ثبت‌نام کرده‌اند.

این حجم عظیم از ثبت‌نام‌ها، پرسش اساسی را مطرح می‌کند: چه عواملی باعث شده‌اند تا پس از یک دوره افت تقاضا، دوباره شاهد هجوم متقاضیان به سمت قرعه‌کشی‌های خودرویی باشیم؟

دو عامل اصلی در اوج‌گیری مجدد تقاضای خودرو

تحلیل‌ها نشان می‌دهد که دو دلیل عمده در بازگشت موج استقبال از طرح‌های فروش خودروسازان نقش داشته‌اند:

۱. افزایش شدید اختلاف قیمت کارخانه و بازار

طی یک سال اخیر، شکاف قیمتی میان کارخانه و بازار تا حد زیادی کاهش یافته بود. اما اکنون، تحت تأثیر عواملی چون رشد نرخ ارز، تورم عمومی و انتظارات تورمی، این اختلاف دوباره به شدت افزایش یافته است. بررسی‌ها نشان می‌دهد که اختلاف قیمت کارخانه و بازار برای ۱۲ مدل خودروی عرضه‌شده در لیست جدید ایران‌خودرو، به طور میانگین به ۵۵۳.۶ میلیون تومان می‌رسد که معادل ۴۲.۳ درصد قیمت کارخانه است. این رقم در مقایسه با تیرماه سال جاری که میانگین اختلاف قیمت برای خودروهای داخلی حدود ۹۶ میلیون تومان (معادل ۱۱ درصد) بود، رشد چشمگیری را نشان می‌دهد.

۲. حذف شرط بلوکه کردن وجه (حساب وکالتی)

دومین عامل مهم، حذف شرط بلوکه کردن مبلغ مشخصی در حساب‌های وکالتی برای ثبت‌نام در طرح‌های فروش است. این شرط که در اواخر سال ۱۴۰۱ وضع شده بود، در مقطعی حتی به بلوکه شدن ۳۳۰ میلیون تومان نیز رسیده بود، اما اکنون به طور کامل از شروط ثبت‌نام حذف شده است. علاوه بر این، پیش‌نیازهای دیگری نظیر ممنوعیت خرید خودرو توسط اشخاص حقوقی نیز حذف شده‌اند که این امر نیز به رشد تعداد متقاضیان دامن زده است.

نوسانات تاریخی تقاضا در طرح‌های فروش

روند تقاضا برای خرید خودرو از کارخانه در سال‌های اخیر شاهد نوسانات شدیدی بوده است. نقطه اوج قبلی به دی ماه سال ۱۴۰۱ بازمی‌گردد که نزدیک به ۱۱ میلیون نفر در یک مرحله ثبت‌نام کردند. پس از آن، تعداد متقاضیان رو به کاهش گذاشت:

• دی ۱۴۰۱: نزدیک به ۱۱ میلیون نفر (رکورد قبلی).
• اسفند ۱۴۰۱: ۹ میلیون نفر (همزمان با آغاز شرط حساب وکالتی).
• مرداد ۱۴۰۳: حدود ۳ میلیون نفر.
• مرداد ۱۴۰۴: شکستن رکورد کمترین ثبت‌نام با تنها ۴۱۴ هزار و ۷۹۳ نفر.

با وجود کاهش محدودیت‌های اولیه و بازگشت مبلغ بلوکه به ۱۰۰ میلیون تومان، روند صعودی تقاضا دوباره آغاز شد و در مهرماه به ۵.۶ میلیون و در آبان‌ماه به ۴.۶ میلیون نفر رسید. در نهایت، طرح اخیر با نزدیک شدن به آمار ۱۱ میلیون نفر، بار دیگر صنعت خودرو را به نقطه شروع بحران بازگرداند.

پیامدهای بحران و سود دلالان

با توجه به اینکه اختلاف قیمت کارخانه و بازار برای برخی خودروهای عرضه‌شده به ۳۱.۳ تا ۵۸ درصد رسیده است، به نظر می‌رسد حتی بازگرداندن شروطی چون حساب وکالتی نیز نتواند مانع قوی برای حذف تقاضای کاذب باشد. این شرایط، بازار و صنعت خودرو را بار دیگر به روزهای بحرانی خود نزدیک کرده است.

این بحران، سود ناشی از صنعت خودرو را به جیب دلالان سرازیر می‌کند. در نتیجه، صنعتگر خودرو که باید بخشی از این سود را صرف توسعه محصول و ارتقای ایمنی کند، از این منابع محروم می‌شود. از سوی دیگر، مصرف‌کننده واقعی نیز دستش از قیمت کارخانه‌ای کوتاه مانده و مجبور است نیاز خود را با قیمت‌های کلان از بازار آزاد تأمین کند.