ناترازی ۳۰۰ میلیونی گاز کشور؛ ممنوعیت گرماتاب‌ها و قطع انشعاب مشترکان پرمصرف لوکس

وضعیت ناترازی گاز و مصرف بحرانی در زمستان

میزان ناترازی گاز اکنون بیش از ۳۰۰ میلیون مترمکعب در روز رسیده است. این عدد در زمستان نه‌تنها پایدار نمی‌ماند بلکه با هر موج سرما عمیق‌تر می‌شود. در حال حاضر کل گازی که روزانه به شبکه سراسری تزریق می‌شود، حدود ۸۵۰ میلیون مترمکعب است و این ظرفیت در برابر مصرف واقعی کشور تاب مقاومت ندارد.

در اواخر آذرماه، تنها مصرف بخش خانگی، تجاری و صنایع جزء به حدود ۶۲۵ تا ۶۴۵ میلیون مترمکعب در روز رسیده است. این آمار نشان می‌دهد که پیش از محاسبه سهم نیروگاه‌ها و صنایع بزرگ، بخش عمده‌ای از گاز تولیدی کشور جذب مصارف خرد شده است. در چنین شرایطی، شبکه گاز با کمترین حاشیه امن وارد زمستان می‌شود و هر مصرف غیرضروری مستقیماً به تشدید ناترازی منجر خواهد شد.

ممنوعیت رسمی و ضمانت اجرایی برای مصارف لوکس

مصرف‌های لوکس و غیرضروری از یک موضوع حاشیه‌ای خارج شده و به یک مسئله اصلی در مدیریت انرژی کشور تبدیل شده است. دولت بر اساس مصوبه رسمی، استفاده از گرماتاب‌ها و تجهیزات گرمایشی گازسوز در فضاهای باز را ممنوع اعلام کرده است. این ممنوعیت جنبه توصیه‌ای ندارد و با ضمانت اجرایی همراه است:

• در صورت شناسایی تخلف، ابتدا اخطار صادر می‌شود.
• در صورت ادامه استفاده، انشعاب گاز مشترک تا یک هفته قطع خواهد شد.

عدم رعایت ممنوعیت در استخرها و رستوران‌ها

با این حال، مشاهدات میدانی نشان می‌دهد بخشی از این ممنوعیت رعایت نمی‌شود. استخرهای روباز در برخی ویلاها و مجموعه‌های خاص همچنان فعال است و آب این استخرها با گاز طبیعی گرم می‌شود. میزان گاز مصرفی این استخرها در روزهای سرد معادل مصرف چندین واحد مسکونی برآورد می‌شود و این نوع مصرف در مقیاس شبکه اثر قابل اندازه‌گیری دارد.

در کنار استخرهای روباز، برخی رستوران‌ها فضای باز خود را با بخاری‌ها و گرماتاب‌های گازی گرم می‌کنند. این تجهیزات گاز را در محیطی مصرف می‌کنند که بازدهی حرارتی مؤثری ندارد. میزان مصرف هر گرماتاب گازی بسته به ظرفیت آن می‌تواند در یک شبانه‌روز معادل مصرف چند خانوار باشد. تداوم استفاده همزمان از ده‌ها یا صدها دستگاه از این نوع، اثر مستقیمی بر تراز گاز کشور بر جای می‌گذارد.

مدیرعامل شرکت گاز استان تهران صریحاً اعلام کرده است: با اماکنی که از گرماتاب‌ها در فضای باز استفاده می‌کنند، برخورد قاطع می‌شود.

الگوی مصرف و سهم مشترکان پرمصرف

طبق آمار، بیش از ۷۰ درصد مشترکان خانگی در محدوده الگوی مصرف قرار دارند و در روزهای سرد، همراهی بالایی با توصیه‌های صرفه‌جویی نشان می‌دهند. در مقابل، بخش محدودی از مشترکان پرمصرف سهم نامتوازنی از گاز توزیعی را مصرف می‌کنند. بررسی الگوی مصرف نشان می‌دهد بخشی از این مصرف بالا ناشی از نیاز واقعی نیست و به مصارف لوکس اختصاص دارد.

پیامدهای اقتصادی و زیست‌محیطی ناترازی گاز

پیامد مصرف‌های غیرضروری گاز تنها به شبکه توزیع محدود نمی‌شود. این ناترازی عواقب گسترده‌ای برای اقتصاد و محیط زیست کشور دارد:

• نیروگاه‌ها: کاهش تحویل گاز به نیروگاه‌ها موجب افزایش مصرف سوخت مایع می‌شود که هزینه تولید برق را بالا برده و پیامدهای زیست‌محیطی بیشتری به همراه دارد.
• صنایع: بخشی از صنایع با محدودیت تأمین خوراک یا توقف مقطعی فعالیت مواجه می‌شوند.
• اقتصاد کلان: هر مترمکعب گاز مصرف‌شده در بخش‌های غیرضروری به معنای از دست رفتن فرصت تولید یا صادرات است و اثر مالی آن در نهایت به کل اقتصاد کشور منتقل می‌شود.

ضرورت برخورد قاطع فراتر از توصیه

در چنین شرایطی، برخورد با گرماتاب‌ها و مصارف غیرضروری اقدامی نمایشی محسوب نمی‌شود و کاملاً در چارچوب مدیریت ناترازی گاز قرار دارد. ناترازی بیش از ۳۰۰ میلیون مترمکعبی با توصیه‌های غیرالزام‌آور قابل کنترل نیست و نیاز به تصمیم‌های اجرایی دارد. قطع موقت انشعاب گاز به‌عنوان یک ابزار بازدارنده در زمستان‌های گذشته اجرا شده و اثرگذاری آن در کاهش مصرف‌های غیرضروری مورد تأیید قرار گرفته است.