شب یلدا در سایه تورم؛ آجیل ۱.۶ میلیونی و تغییر الگوی خرید خانواده‌ها

بازار آجیل در سایه کاهش قدرت خرید؛ قیمت‌ها «موشکی» بالا رفتند

بررسی‌های میدانی در بازارهای مرکزی شهر نشان می‌دهد که اگرچه اقلام مورد نیاز شب یلدا به وفور یافت می‌شود، اما حجم خریدها در مقایسه با سال‌های گذشته به شدت کاهش یافته و محتاطانه‌تر شده است. به گفته کسبه، با افزایش قیمت دلار و کاهش ارزش ریال، شرایط معیشتی مردم سخت‌تر شده و فروش شب یلدا چندان چشمگیر نیست. یک فروشنده آجیل و خشکبار در مرکز شهر اظهار داشت که قدرت خرید مردم حتی به یک‌سوم کاهش یافته و خریدها از «کیسه‌ای» و با وزن بالا، به نیم کیلو یا یک کیلو رسیده است.

جایگزینی اقلام ارزان‌تر و افزایش قیمت‌های نجومی

در نتیجه افت شدید توان مالی، الگوی خرید آجیل به سمت اقلام ارزان‌تر متمایل شده است. مردم بیشتر به دنبال آجیل چهار مغز هستند که اقلام گران‌قیمت در آن کمتر است، یا خرید خود را به اقلامی نظیر نخود، کشمش، تخمه آفتابگردان، بادام زمینی، پفک و ذرت بو داده خلاصه کرده‌اند.

افزایش قیمت‌ها در اقلام لوکس آجیل بسیار قابل توجه است:

یکی از فروشندگان با اشاره به سرعت افزایش قیمت‌ها گفت: «سرعت بالا رفتن قیمت‌ها از سرعت پرتاب موشک هم بیشتر شده و ما از این وضعیت خسته‌ایم.»

شیرینی و میوه: بسته‌های کوچک‌تر و خریدهای ضروری

وضعیت مشابهی در شیرینی‌فروشی‌ها حاکم است؛ با وجود خرید مردم، ترافیک کاری فروشندگان نسبت به سال گذشته کاهش یافته است. تمایل مردم بیشتر به سمت کیک و شکلات است که قیمت شکلات مرغوب در یک ماه از ۷۵۰ هزار تومان به ۹۰۰ هزار تومان رسیده است. به طور کلی، قیمت شیرینی نسبت به پارسال دو برابر شده و مردم باقلوا (کیلویی ۳۳۰ هزار تومان) را در بسته‌های کوچک‌تر خریداری می‌کنند.

در بازار میوه نیز، الگوی خرید از «سبدی» به «کیلویی» تغییر یافته و مردم بیشتر خریدهای ضروری انجام می‌دهند. قیمت‌ها در بیشتر اقلام بیش از دو برابر شده و میوه‌هایی مانند نارنگی، سیب، پرتقال و انار بیشترین فروش را دارند. موز به دلیل وارداتی بودن و وابستگی به نرخ ارز، کمتر خریداری می‌شود.

مداخله حمایتی در بازار میوه

در راستای حمایت از مصرف‌کننده، مسئولان از راه‌اندازی ۹ غرفه فروش میوه شب یلدا در سطح شهر مشهد خبر دادند. در این غرفه‌ها، میوه با قیمت میدان بار (حدود ۳۵ درصد ارزان‌تر از بازار) عرضه می‌شود. قیمت میوه نسبت به سال گذشته حدود ۴۰ درصد افزایش داشته که ناشی از رشد هزینه‌های کارگری و نگهداری است.

در عین حال، رئیس اتحادیه آجیل و خشکبار مشهد معتقد است با وجود افزایش ۸۰ تا ۸۵ درصدی قیمت‌ها، آجیل همچنان انتخابی باصرفه برای پذیرایی است، چرا که اگر یک کیلو آجیل بین ۲۵ تا ۳۰ نفر تقسیم شود، سهم هر نفر بین ۲۰ تا ۴۵ هزار تومان خواهد بود.

بازتعریف سنت یلدا؛ از «رویداد مصرفی» به «رویداد اجتماعی»

گفت‌وگو با شهروندان نشان‌دهنده سازگاری جامعه با واقعیت‌های اقتصادی است. بسیاری از خانواده‌ها برای حفظ سنت، مقدار خرید خود را کاهش داده و سبد یلدایی‌شان کوچک‌تر شده است. برخی نیز با تغییر شکل دورهمی‌ها، به سمت ساده‌سازی مناسک رفته‌اند:

«در خانواده پدری، یلدا ساده‌تر شده و هر خانوار مسئول پذیرایی خودش است؛ از پفیلا و تخمه گرفته تا میوه و لبو. همه این‌ها به‌صورت نمادین روی یک سفره مشترک قرار می‌گیرد. این روش کم‌هزینه‌تر است و بیشتر بر دورهم بودن تأکید دارد.»

این تغییر الگو در ادبیات اقتصادی به عنوان «جایگزینی درون‌گروهی کالاها» شناخته می‌شود. تورم به جای حذف کامل آیین‌ها، موجب ساده‌سازی مناسک و بازگشت یلدا به کارکرد اصلی خود به عنوان یک رویداد اجتماعی شده است؛ جایی که صمیمیت و دورهمی جایگزین نمایش مصرف و تجملات شده است.

شهروندان تأکید می‌کنند که اصل شب یلدا، دورهم بودن و دیدار با خانواده است و با برنامه‌ریزی، خرید به‌موقع و شناخت بازار، همچنان می‌توان با هزینه‌ای منطقی، این رسم قدیمی را حفظ کرد. شب یلدای امسال، نمونه‌ای معنادار از نحوه سازگاری جامعه ایرانی با اقتصاد تورمی است؛ سنتی که با حفظ هسته فرهنگی، شکل مصرف را تغییر داده است.