تورم آبان ۱۴۰۴؛ کاهش شتاب ماهانه، تداوم فشار انباشته ۴۹.۴ درصدی و جهش ۱۱.۵ درصدی سبزیجات

تحلیل نرخ تورم ماهانه کشور؛ کاهش شتاب در آبان

بررسی نرخ تورم ماهانه کشور در آبان‌ماه نشان‌دهنده تعدیل نسبی در رشد قیمت‌ها است. نرخ تورم ماهانه در این ماه به **۳.۴ درصد** رسید که نسبت به مهرماه، کاهش ۱.۶ واحد درصدی را نشان می‌دهد. این رقم حاکی از کاهش **۳۲ درصدی** شتاب رشد قیمت‌ها نسبت به ماه قبل است، هرچند که سطح کلی تورم ماهانه همچنان بالاتر از میانگین‌های متعارف است.

ناهمگونی منطقه‌ای در تورم ماهانه

در آبان ماه، تفاوت‌های معناداری در نرخ تورم ماهانه استان‌ها مشاهده شد که نشان‌دهنده تأثیر عواملی چون ترکیب سبد مصرفی، هزینه‌های حمل‌ونقل و ساختار بازارهای محلی است:

• بالاترین نرخ‌ها: لرستان (حدود ۵٪)، آذربایجان غربی (۴.۹٪) و سمنان (۴.۶٪).
• کمترین نرخ‌ها: همدان (۲.۶٪)، تهران (۲.۶٪) و سیستان و بلوچستان (۲.۷٪).

در این میان، استان خراسان رضوی با ثبت نرخ تورم ماهانه **۳.۷ درصدی** در رتبه پانزدهم قرار گرفت. نکته مثبت این استان، کاهش قابل توجه **۴۴ درصدی** رشد تورم ماهانه نسبت به مهرماه بود که آن را در رتبه هشتم بیشترین تعدیل تورمی کشور قرار داد و حاکی از فروکش کردن شوک‌های کوتاه‌مدت قیمتی است.

تورم نقطه‌به‌نقطه؛ سایه سنگین انباشت قیمت‌ها

برخلاف کاهش شتاب تورم ماهانه، شاخص تورم نقطه‌به‌نقطه کشور در آبان ماه به **۴۹.۴ درصد** رسید که نسبت به مهرماه، ۰.۸ واحد درصد افزایش یافته است. این روند صعودی مستمر که از فروردین ماه (۳۰.۹ درصد) آغاز شده، نشان‌دهنده تداوم انباشت تورم در طول یک سال و تشدید فشار بر قدرت خرید خانوارها در مقایسه با سال گذشته است.

فراگیر شدن تورم سالانه در استان‌ها

داده‌های آبان ماه نشان می‌دهد که تورم نقطه‌به‌نقطه به پدیده‌ای فراگیر تبدیل شده و در بخش قابل توجهی از استان‌ها، فاصله زیادی از میانگین کشوری دارد:

استان خراسان رضوی نیز با نرخ تورم نقطه‌به‌نقطه **۵۲.۸ درصدی**، به طور محسوسی بالاتر از میانگین کشوری قرار گرفته و این امر به معنای فشار شدیدتر افزایش قیمت‌ها در یک بازه زمانی یک‌ساله نسبت به متوسط کشور است.

موتور محرک تورم: افزایش بی‌سابقه قیمت خوراکی‌ها

تحلیل ریزداده‌های تورمی نشان می‌دهد که بخش خوراکی‌ها همچنان پیشران اصلی کاهش رفاه خانوارها، به ویژه در استان خراسان رضوی، باقی مانده است. گروه «خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات» با تورم ماهانه **۵.۷ درصدی**، در صدر لیست افزایش قیمت‌ها در استان خراسان رضوی قرار دارد.

جهش قیمت اقلام حیاتی و معیشت‌محور

در آبان ماه، زیرگروه‌های خوراکی شاهد رشد قیمتی حیرت‌انگیزی بوده‌اند که تأثیر مستقیم و ویرانگری بر دهک‌های درآمدی پایین‌تر دارد:

• سبزیجات، سبزی‌ها و حبوبات: تورم ماهانه **۱۱.۵ درصد**.
• میوه و خشکبار: تورم ماهانه **۹.۶ درصد**.
• شیر، پنیر و تخم‌مرغ: تورم ماهانه **۹.۳ درصد**.

لازم به ذکر است که تورم ماهانه خوراکی‌ها برای خانوارهای شهری خراسان رضوی به **۶.۱ درصد** و برای خانوارهای روستایی به **۴.۱ درصد** رسیده که بیانگر فشار شدیدتر تورمی بر مناطق شهری است.

نقش تعیین‌کننده خوراکی‌ها در تورم سالانه

در مقایسه با آبان ماه سال گذشته، تورم نقطه‌به‌نقطه در گروه خوراکی‌ها و آشامیدنی‌ها به **۷۳.۴ درصد** رسیده است. با توجه به اینکه این گروه حدود **۳۰ درصد** از وزن کل شاخص تورم استان را به خود اختصاص می‌دهد، افزایش شدید قیمت اقلام خوراکی، عامل تعیین‌کننده اصلی در رشد تورم کل و تشدید هزینه‌های معیشتی یک‌ساله خانوارها بوده است.

الگوی کلی تورم در آبان ماه ماهیتی معیشت‌محور و خوراکی‌بنیان دارد. کاهش تورم ماهانه کلی، صرفاً یک پوشش آماری است که ناشی از تعدیل جزئی در برخی خدمات است. تا زمانی که نرخ تورم اقلام اساسی و به‌ویژه سبزیجات در سطح ماهانه ۱۱.۵ درصد باقی بماند، کنترل پایدار تورم و بهبود شرایط اقتصادی خانوارها، به‌ویژه برای دهک‌های آسیب‌پذیر، امری دور از دسترس خواهد بود.

جمع‌بندی: فرصتی برای مهار ساختاری تورم

داده‌های آبان‌ماه این پیام روشن را به سیاست‌گذاران می‌دهد که مهار شوک‌های کوتاه‌مدت (ماهانه) امکان‌پذیر است، اما هم‌زمان، تورم نقطه‌به‌نقطه بالا و تمرکز فشار قیمتی بر خوراکی‌ها هشدار می‌دهد که ریشه‌های ساختاری تورم همچنان فعال‌اند. هم‌زمانی کاهش تورم ماهانه و افزایش تورم نقطه‌به‌نقطه نشان می‌دهد که سرعت پیشروی تورم موقتاً کُند شده، اما سطح قیمت‌هایی که خانوارها با آن روبرو هستند، نسبت به سال گذشته به‌شدت افزایش یافته است.

تجربه آبان‌ماه بیش از آنکه نوید پایان فشارهای معیشتی باشد، یادآور این واقعیت است که دولت اکنون با فرصتی محدود روبه‌روست؛ فرصتی برای عبور از مدیریت مقطعی اعداد و حرکت به سمت مهار پایدار تورم، به‌ویژه با تمرکز بر تنظیم زنجیره تأمین و بازار کالاهای اساسی، تا قدرت خرید خانوارها در افق بلندمدت بازسازی شود.