طولانی‌ترین شب سال چقدر است؟ جزئیات نجومی شب یلدا و تفاوت طول شب در ایران

شب یلدا، سنتی دیرینه و پر اهمیت در فرهنگ ایرانیان، با نمادهایی چون خوراکی‌های سرخ، دورهمی‌های خانوادگی و گرفتن فال حافظ گره خورده است. این شب که همواره به عنوان «طولانی‌ترین شب سال» شناخته می‌شود، این پرسش را در ذهن ایجاد می‌کند که این بلندی دقیقاً چقدر است و آیا باید منتظر چندین ساعت تاریکی بیشتر باشیم؟ پاسخ این سوال در گرو درک پدیده نجومی انقلاب زمستانی است.

مفهوم نجومی انقلاب زمستانی

از منظر علم نجوم، طولانی شدن شب یلدا ناشی از رسیدن خورشید به نقطه انقلاب زمستانی بر روی دایره‌البروج است. دایره‌البروج مسیر حرکت ظاهری و سالانه خورشید نسبت به زمین است که در این شب، خورشید کوتاه‌ترین کمان روزانه خود را در آسمان طی می‌کند.

این پدیده در نیمکره شمالی زمین، رکورد کوتاه‌ترین روز سال را ثبت می‌کند و در مقابل، شب به بلندترین زمان خود می‌رسد. لازم به ذکر است که ساکنان نیمکره جنوبی در همین زمان، بلندترین روز سال را تجربه می‌کنند.

تفاوت طول شب یلدا در نقاط مختلف کشور

مدت زمان دقیق شب یلدا، بسته به موقعیت جغرافیایی و عرض زمین، کاملاً متفاوت است. هرچه یک منطقه به مناطق قطبی نزدیک‌تر باشد، طول شب افزایش می‌یابد؛ تا جایی که در برخی نواحی نزدیک به قطب شمال، ممکن است خورشید برای چندین روز یا حتی چند ماه طلوع نکند.

بررسی‌های نجومی نشان می‌دهد که در سال ۱۴۰۴، اختلاف قابل توجهی در طول شب یلدا میان شمالی‌ترین و جنوبی‌ترین نقاط ایران وجود خواهد داشت. این تفاوت زمانی در اقصی نقاط کشور به شرح زیر است:

همان‌طور که مشاهده می‌شود، طولانی‌ترین شب سال در شمال‌غرب کشور و کوتاه‌ترین شب در جنوب‌شرق ثبت می‌شود که نشان‌دهنده اهمیت عرض جغرافیایی در تعیین زمان دقیق پدیده انقلاب زمستانی است.