نقش آیین‌ها در تقویت هویت ملی و تاب‌آوری اجتماعی؛ تحلیل استاد دانشگاه درباره یلدا

نقش آیین‌های سنتی در تقویت تاب‌آوری اجتماعی

محمدرضا طورانی، استاد دانشگاه، در یادداشتی تحلیلی بر اهمیت آیین‌های سنتی نظیر «شب یلدا» تأکید کرده و آن‌ها را یکی از مهم‌ترین ابزارهای تقویت پیوندهای اجتماعی، هویت مشترک و در نهایت، تاب‌آوری جامعه در برابر بحران‌ها و فشارهای مختلف می‌داند. او معتقد است که زنده نگه داشتن سنت‌ها، فراتر از یک سرگرمی ساده، یک استراتژی حیاتی برای حفظ سرمایه انسانی و جلوگیری از تضعیف همبستگی اجتماعی است.

یلدا؛ نقطه عطف پیوند اجتماعی

شب یلدا، به عنوان یک نقطه عطف فرهنگی، لحظه‌ای است که جامعه ایرانی با خود پیمان می‌بندد تا ریشه‌ها و تعلق خود را به یاد آورد. دور هم نشستن، قصه شنیدن و حفظ این سنت‌ها در ظاهر ساده می‌نماید، اما در واقع کلید تقویت پیوندهای اجتماعی است.

جامعه‌ای که احساس تعلق، هویت مشترک و اعتماد اجتماعی بالاتری دارد، در برابر بحران‌ها، فشارها و حتی جنگ‌های روانی مقاوم‌تر است. آیین‌ها دقیقاً در همین نقطه نقش ایفا می‌کنند؛ آن‌ها هویت را از یک مفهوم انتزاعی به تجربه‌ای ملموس در زندگی روزمره تبدیل می‌کنند.

سنت‌ها و پدیده مهاجرت هویتی

امروزه این حقیقت روشن است که مفهوم امنیت دیگر تنها به ابزارهای سخت و قدرت نظامی محدود نمی‌شود. بخش مهمی از امنیت ملی و اجتماعی به سرمایه اجتماعی و «حس ماندن» در جامعه وابسته است.

وقتی سنت‌ها زنده هستند، ماندن در سرزمین معنا پیدا می‌کند. اما اگر این پیوندها تضعیف شوند، مهاجرت به یک انتخاب هویتی تبدیل می‌شود؛ انتخابی که اغلب بازگشتی ندارد و به کاهش سرمایه انسانی و تضعیف همبستگی اجتماعی می‌انجامد. در عین حال، از دست رفتن آرام و بی‌صدای آیین‌ها، جامعه را در برابر فشارهای بیرونی و درونی به شدت آسیب‌پذیر می‌سازد.

راهکار ماندگاری آیین‌ها

استاد دانشگاه تأکید می‌کند که آیین‌ها نه با اجبار دولتی زنده می‌مانند و نه با رهاشدن کامل. آنچه حیات آن‌ها را تضمین می‌کند، درک و روایت صحیح از آن‌هاست:

• فهم و روایت درست: بازخوانی فلسفه آیین‌ها متناسب با شرایط امروز.
• متناسب‌سازی شکل: تطبیق ظاهر سنت‌ها با سبک زندگی معاصر.
• مشارکت واقعی مردم: سپردن روح آیین‌ها به دست مردم، به ویژه نسل جوان.

یلدا یادآور این واقعیت است که سنت‌ها صرفاً یادگار گذشته نیستند؛ آن‌ها می‌توانند نیرویی زنده برای تقویت امید، حس ماندن و انسجام اجتماعی باشند، به شرطی که به جای مصرف صرفاً نمادین، جدی گرفته شوند. تاب‌آوری اجتماعی از همین آیین‌های ساده آغاز می‌شود؛ از شب‌هایی که به ما یادآوری می‌کنند تنها نیستیم و به یکدیگر تعلق داریم.