خبر کامل
تحلیل اقتصادی: ابهامات بودجه ۱۴۰۵، بحران کارتهای بازرگانی و رکود مسکن

تحلیل اقتصادی: ابهامات بودجه ۱۴۰۵، بحران ارزی و رکود مسکن
اقتصاد ایران در آستانه سال جدید با چالشهای ساختاری متعددی روبهرو است؛ از ادعای کسری بودجه نزدیک به صفر در لایحه ۱۴۰۵ که کارشناسان آن را در هالهای از ابهام میدانند، تا بحران بازگشت ارز صادراتی که ناشی از سوءاستفاده از کارتهای بازرگانی است. همزمان، بازار مسکن نیز در پی ناپایداریهای اقتصاد کلان و تورم بالا، شاهد عقبنشینی جدی بخش خصوصی است.
کسری بودجه ۱۴۰۵؛ ادعا یا واقعیت؟
وزیر اقتصاد اعلام کرده که لایحه بودجه سال ۱۴۰۵ با کسری «نزدیک به صفر» تدوین شده و هیچ فشار جدیدی به بانک مرکزی وارد نخواهد شد. با این حال، سه کارشناس اقتصادی در تحلیلهای خود، تحقق این ادعا را با ابهامات جدی همراه میدانند.
شکنندگی منابع و دشواریهای هزینهای
کارشناسان معتقدند سمت منابع بودجه همچنان شکننده است. افزایش معنادار درآمدهای مالیاتی با توجه به رکود بخش تولید و وضعیت رشد اقتصادی، محتمل به نظر نمیرسد. همچنین، تحقق کامل درآمدهای حاصل از فروش نفت و اوراق بدهی به متغیرهایی وابسته است که بخش قابل توجهی از کنترل سیاستگذار خارج است.
از سوی دیگر، کاهش واقعی کسری بودجه بدون اصلاحات ساختاری در سمت هزینهها ممکن نخواهد بود. این اصلاحات نیازمند اقدامات دشواری چون حذف یا ادغام ردیفهای هزینهای، کوچکسازی دولت و مقابله با مقاومتهای نهادی است؛ مسیری که اجرای آن برای دولت، دشواریهای سیاسی و اجرایی قابل توجهی به همراه خواهد داشت.
کارتهای بازرگانی؛ گلوگاه بحران ارزی
کارت بازرگانی که در اصل ابزاری برای تسهیل تجارت خارجی است، سالهاست به گلوگاه بحران ارزی تبدیل شده و منجر به بازنگشتن میلیاردها دلار ارز صادراتی شده است. سوءاستفاده از این کارتها که عمدتاً برای استفاده یکباره و دور زدن مقررات صادر میشوند، مشکلات جدی برای اقتصاد کشور ایجاد کرده است.
ابعاد بحران بازگشت ارز صادراتی
ریشه اصلی این مشکل، صدور آسان و کمنظارت کارتهاست؛ بهطوری که احراز هویت صوری، نبود ارتباط مؤثر بین سامانههای مالیاتی و بانکی، و نظارت محدود پس از صدور، راه را برای سوءاستفاده هموار کرده است.
آمارهای رسمی ابعاد این بحران را روشن میکند:
- تنها ۱۵ نفر حدود ۶ میلیارد دلار تعهد ارزی ایفا نکردهاند.
- نزدیک به ۹۰۰ کارت بازرگانی اجارهای شناسایی شده است.
- از سال ۹۷ تاکنون، کمیسیون اقتصادی مجلس اعلام کرده حدود ۹۵ میلیارد دلار ارز صادراتی به کشور بازنگشته است.
- معاون ارزی بانک مرکزی ثبت ۱۸ میلیارد دلار ارز بازنگشته در سال ۱۴۰۳ و ۹ میلیارد دلار در سال ۱۴۰۴ (تاکنون) را اعلام کرده است.
این آمارها نشان میدهد اصلاح ساختار صدور و نظارت بر کارتهای بازرگانی، برای سلامت تجارت خارجی کشور حیاتی است.
رکود بازار مسکن و عقبنشینی بخش خصوصی
بازار مسکن در رکود عمیقی به سر میبرد و وضعیت ساختوساز مطلوب نیست. ریشه این مشکل به ماهیت سرمایهای مسکن و شرایط نامطلوب اقتصاد کلان بازمیگردد. مسکن یک سرمایهگذاری بلندمدت و ذاتاً ریسکپذیر است که نیازمند بازدهی مطمئن است.
ریشههای رکود و کاهش ساختوساز
عقبنشینی بخش خصوصی از سرمایهگذاری در مسکن بهوضوح در آمار کاهش پروانههای ساختمانی مشاهده میشود. دلایل اصلی این وضعیت عبارتند از:
- تورم بالا و ناپایداری اقتصادی: این عوامل سرمایهگذاران را از پروژههای بلندمدت دور میکند.
- محدودیت تسهیلات بانکی: تسهیلات اختصاصیافته به بخش مسکن نسبت به نیازها بسیار محدود است.
- کنترل بازار زمین: بازار زمین تحت کنترل نهادهای دولتی است و عرضه محدود شده است.
بر اساس تحلیل کارشناسان، دخالت مستقیم دولت در ساخت مسکن نه تنها مشکل را حل نمیکند، بلکه کسری بودجه و تورم را افزایش میدهد. تنها مسیر پایدار برای احیای بازار، ثبات اقتصاد کلان و کاهش تورم است که میتواند سرمایهگذاری بخش خصوصی را به این بازار بازگرداند.
تحولات جهانی اقتصاد؛ از رمزارز تا نفت ۶۰ دلاری
در بخش جهانی، پیشبینیهای موسسه «اساندپی گلوبال» نشان میدهد اقتصاد جهانی در سال ۲۰۲۶ با تغییرات مهمی روبهرو خواهد شد.
پیشبینی S&P Global برای ۲۰۲۶
- آمریکا: به دلیل سیاستهای مالی قوی (کاهش مالیات، افزایش بودجه دفاعی)، از رکود دور میماند؛ اما شاخص دلار کاهش ملایم ۲ درصدی خواهد داشت.
- اروپا: تقاضای داخلی در حال بهبود است، اما تعرفههای صادراتی آمریکا و ارز قویتر رشد را محدود میکند.
- آسیا: سرعت رشد چین کاهش مییابد، اما سرمایهگذاریها به سمت فناوریهای پررونق مانند هوش مصنوعی هدایت میشود.
- نفت و تورم: پیشبینی میشود قیمت نفت برنت به زیر ۶۰ دلار در هر بشکه برسد که به کاهش تورم جهانی کمک میکند.
امارات؛ خیز به سوی پایتختی رمزارز
امارات متحده عربی با هدف کاهش وابستگی به نفت و دلار، فعالانه در حال ساخت زیرساختهای قانونی و فناورانه برای تبدیل شدن به «پایتخت رمزارز جهان» است. این کشور با داشتن بالاترین نرخ پذیرش رمزارز در جهان (نزدیک به ۳ میلیون کاربر فعال)، به دنبال جذب شرکتهای بزرگ کریپتویی و ایفای نقش واسط مالی میان شرق و غرب است. اعطای نخستین مجوز جهانی فعالیت به صرافی بزرگ بایننس در منطقه ویژه ابوظبی، نشاندهنده رویکرد قانونگذاری شفاف امارات است.
ستارههای نوظهور خودروسازی (وینفست)
شرکت خودروساز ویتنامی «وینفست» که تنها در سال ۲۰۱۷ تأسیس شد، نمونهای شاخص از توسعه سریع در صنعت خودروی کشورهای نوظهور است. این شرکت با تمرکز بر مزیتهای واقعی، خرید پلتفرم از BMW، همکاری با مگنا و سرمایهگذاری ۴ میلیارد دلاری، تنها دو سال پس از تأسیس، اولین محصول خود را عرضه کرد. وینفست از ابتدا وارد رقابت خودروهای تمامبرقی شد و اکنون ۹ مدل برقی در رنجهای قیمتی مختلف دارد؛ تصویری که تفاوت راهبرد توسعه در این کشورها را با صنعت خودروی چند دههای ایران نشان میدهد.
مقایسه قیمت سفره شب یلدا؛ نرخ مصوب در برابر بازار
هر ساله با فرارسیدن مناسبتهای ملی، ستاد تنظیم بازار اقدام به اعلام قیمتهای مصوب برای اقلام پرمصرف میکند. با این حال، بررسیها نشان میدهد که این قیمتها تنها در مراکز تحت نظر دولت مانند میادین میوه و ترهبار در دسترس است و خردهفروشیهای سطح شهر محصولات را با قیمتهای به مراتب بالاتری عرضه میکنند.
بررسی قیمت یک سبد استاندارد یلدایی شامل میوه، آجیل و شیرینی در ۹ میدان اصلی شهر تهران نشان داد که تهیه این اقلام از خردهفروشیها حداقل ۱.۵ برابر پرهزینهتر از تهیه از میادین میوه و ترهبار است.
اختلاف قیمت فاحش در تهران
گرانترین سفره یلدا در حوالی میدان تجریش با قیمت حدود ۴ میلیون و ۲۶۴ هزار تومان برآورد شده که ۲.۳۳ برابر قیمت مصوب (یک میلیون و ۷۱۳ هزار تومان) است. در جدول زیر، مقایسهای از هزینه این سبد در مناطق مختلف تهران ارائه شده است:
| منطقه مورد بررسی | قیمت سفره یلدا (تومان) | نسبت به قیمت مصوب |
|---|---|---|
| قیمت مصوب (میادین ترهبار) | ۱,۷۱۳,۰۰۰ | ۱ برابر |
| میدان تجریش (گرانترین) | ۴,۲۶۴,۰۰۰ | ۲.۳۳ برابر |
| میدان هفتحوض | ۳,۴۷۳,۰۰۰ | ۱.۹ برابر |
| میدان انقلاب | ۳,۱۴۷,۰۰۰ | ۱.۷۲ برابر |
| میدان آزادی (ارزانترین) | ۳,۰۱۷,۰۰۰ | ۱.۶ برابر |
| میدان قزوین | ۲,۸۰۹,۰۰۰ | ۱.۵۳ برابر |
لازم به ذکر است که بخشی از این تفاوت قیمت میتواند ناشی از تفاوت در کیفیت کالاهای عرضه شده در خردهفروشیها نسبت به میادین ترهبار باشد و نمیتوان صرفاً آن را نشانه گرانفروشی دانست.
درباره هوشمصنوعی دستاول:
تمامی اخبار دستاول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحتسنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با دادههای جدید آموزش داده میشود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دستاول در حال بهتر شدن است.
شما میتوانید از چتبات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
زمان انتشار:
۱۷:۳۷ - ۱۴۰۴/۰۹/۳۰