افزایش سهم کارت سوخت شخصی به ۷۴٪ و کاهش ۹ میلیون لیتری مصرف بنزین

تحول ۱۷ درصدی در استفاده از کارت سوخت

بر اساس اعلام محمدصادق عظیمی‌فر، مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران، سهم استفاده از کارت سوخت شخصی در فرآیند سوخت‌گیری روزانه، در یک بازه زمانی بسیار کوتاه، از ۵۷ درصد به ۷۴ درصد افزایش یافته است. این جهش چشمگیر، تنها با ایجاد یک سیگنال قیمتی مشخص رخ داده و بخش قابل‌توجهی از مصرف‌کنندگان را به استفاده مجدد از کارت‌های شخصی خود ترغیب کرده است.

پیش از اجرای این طرح، کارت‌های آزاد جایگاه سهمی معادل ۴۳ درصد از کل سوخت‌گیری روزانه را به خود اختصاص داده بودند، رقمی که از دید نهادهای سیاستگذار، نشان‌دهنده یک خلأ جدی در نظام پایش مصرف و بی‌انگیزگی مصرف‌کنندگان بود.

تغییر معادله با افزایش نرخ کارت آزاد

طرح جدید با افزایش نرخ کارت آزاد، عملاً هزینه بی‌تفاوتی نسبت به کارت شخصی را بالا برد. نتیجه اولیه این تغییر سیاست، کاهش ۴۰ درصدی استفاده از کارت آزاد جایگاه‌ها بوده است. این تحول از منظر سیاستگذاری انرژی، به معنای بازگشت بخش بزرگی از جریان توزیع سوخت به کانال‌های قابل ردیابی و تحلیل است:

• کارت شخصی: افزایش از ۵۷ درصد به ۷۴ درصد.
• کارت آزاد: کاهش ۴۰ درصدی سهم (از ۴۳ درصد به حدود ۲۶ درصد).

مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش صراحتاً اشاره کرده بود که سهم بالای کارت آزاد، عملاً هرگونه پایش و تحلیل داده‌های مصرف را سلب کرده بود. دلیل عدم تحقق هدف کاهش سهم کارت آزاد در سال‌های گذشته، نبود تفاوت قیمتی معنادار میان کارت آزاد و سهمیه دوم کارت‌های شخصی بود.

کاهش ۹ میلیون لیتری مصرف بنزین

در کنار تغییر الگوی استفاده از کارت‌ها، آمار مصرف بنزین نیز مورد توجه قرار گرفته است. طبق آمارها، مصرف بنزین در هفت روز گذشته نسبت به متوسط مصرف آذرماه، حدود ۹ میلیون لیتر کاهش یافته است.

«هنوز برای قضاوت قطعی در مورد اثرگذاری طرح جدید بر کاهش مصرف زود است. عوامل دیگری نظیر شرایط جوی خاص، بارش برف و باران، برودت شدید هوا و همچنین افزایش غیرمعمول سوخت‌گیری در دو روز منتهی به اجرای طرح، می‌توانند بخشی از کاهش اخیر را توضیح دهند.»

این احتیاط در اظهارنظر، رویکردی حرفه‌ای و تحلیلی است؛ زیرا تجربه سیاست‌های انرژی نشان داده که قضاوت‌های شتاب‌زده می‌تواند به تصمیم‌های نادرست منجر شود. آنچه در این مرحله اهمیت دارد، رصد مستمر داده‌ها و تفکیک اثرات واقعی سیاست از عوامل مقطعی و بیرونی است.

مقدمه‌ای برای اصلاحات عمیق‌تر

حتی اگر کاهش مصرف اخیر را به طور کامل به حساب طرح جدید نگذاریم، تغییر رفتار مصرف‌کنندگان در استفاده از کارت سوخت شخصی، خود یک دستاورد مستقل به شمار می‌رود. بازگشت کارت‌های شخصی، امکان طراحی سیاست‌های دقیق‌تر در آینده را فراهم می‌کند، از جمله:

• سهمیه‌بندی هوشمند و هدفمند.
• شناسایی مصرف‌های غیرعادی و قاچاق سوخت.
• بازتعریف یارانه پنهان سوخت.

طرح جدید بنزین و افزایش نرخ کارت آزاد جایگاه، بیش از آنکه صرفاً یک تصمیم قیمتی باشد، تلاشی برای بازگرداندن نظم، شفافیت و قابلیت حکمرانی به بازار سوخت است. تثبیت افزایش سهم کارت‌های شخصی در ماه‌های آینده، می‌تواند مقدمه‌ای برای اصلاحات عمیق‌تر در ساختار یارانه انرژی باشد؛ اصلاحاتی که سال‌ها به دلیل نبود بسترهای اجرایی و اطلاعاتی به تعویق افتاده است.