وعده ساخت ۳۰ هزار واحد خوابگاه متأهلی توسط دولت چهاردهم در مواجهه با کمبود شدید

اهمیت خوابگاه‌های متأهلین در سیاست‌های جمعیتی

براساس اطلاعات موجود و نظرسنجی‌های صورت گرفته از جوانان، یکی از مهم‌ترین چالش‌ها برای شروع زندگی مشترک و ازدواج بهنگام، هزینه‌های مرتبط با مسکن است. تقویت خوابگاه‌های دانشجویی متأهلین به عنوان یکی از مسیرهای کاهش این هزینه‌ها، ابزاری مؤثر برای تشویق جوانان به تشکیل خانواده است.

اگرچه موضوع خوابگاه‌های متأهلین در قوانین مختلفی مانند مصوبه نقشه مهندسی فرهنگی کشور (سال ۱۳۹۲) و قانون تسهیل ازدواج جوانان (مصوب ۱۳۸۴) مطرح شده بود، اما در قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت ذیل ماده (۷)، این موضوع با هدف ظرفیت‌سازی جدید و تعیین تکالیف مشخص برای دستگاه‌ها، مجدداً مورد تأکید قرار گرفت.

شکاف عمیق میان نیاز و واقعیت: صف طولانی متقاضیان

با وجود تأکید قوانین بر ضرورت احداث و بازسازی خوابگاه‌های متأهلین، بررسی‌ها نشان می‌دهد که اگرچه پس از تصویب قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت شاهد رشد در تعداد و ظرفیت خوابگاه‌ها بوده‌ایم، اما همچنان شکاف عمیقی بین نیاز دانشجویان با وضعیت موجود وجود دارد.

آمار نگران‌کننده از کمبود زیرساخت

وضعیت ساخت خوابگاه‌های متأهلین تا پیش از سال ۱۴۰۰ (سال تصویب قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت) بسیار ناچیز بوده است. این کمبود منجر به آمار نگران‌کننده‌ای شده است:

• تا سال ۱۴۰۰، سرانه هر متر مربع خوابگاه متأهلین نسبت به دانشجویان متأهل، بسیار ناچیز و کمتر از یک متر مربع برای هر دانشجوی متأهل بوده است.
• بیش از ۶۰ درصد دانشگاه‌های کشور تا پیش از سال ۱۴۰۰ فاقد خوابگاه متأهلین بوده‌اند.

در حال حاضر به علت فقدان سامانه متمرکز، امکان سنجش نیاز واقعی دانشجویان و برنامه‌ریزی زیرساختی وجود ندارد. با این حال، کارشناسان این حوزه تأکید می‌کنند که به علت کمبود شدید، امکان دریافت خوابگاه برای تمامی متقاضیان وجود ندارد و صف انتظار دریافت این تسهیلات بسیار طولانی است.

برنامه وزارت علوم برای جبران کمبودها

در ارتباط با وضعیت خوابگاه‌ها، وزیر علوم، تحقیقات و فناوری وضعیت موجود را نامطلوب ارزیابی کرد و به تشریح برنامه‌های دولت چهاردهم پرداخت:

«خوابگاه‌های ما در شرایط خوبی نیستند و تعداد خوابگاه‌ها کم است؛ حتی خوابگاه‌های موجود هم از نظر ایمنی در شرایط مطلوبی قرار ندارند.»

وی در خصوص خوابگاه‌های متأهلی افزود: «چهار هزار واحد خوابگاه متأهلی جدید در حال ساخت است که حدود هزار واحد آن آماده شده است. همچنین، پروژه احداث ۳۰ هزار واحد خوابگاهی متأهلی در اولویت وزارت علوم است تا در طول ۳ سال دولت چهاردهم تحویل داده شود.»

وضعیت فعلی خوابگاه‌های متأهلین در ایران، با وجود گام‌های مثبت اخیر، هنوز با نیاز واقعی دانشجویان متأهل فاصله چشمگیری دارد. توسعه این خوابگاه‌ها صرفاً یک «اقدام رفاهی» نیست، بلکه ابزاری مؤثر برای پایداری خانواده و تحقق سیاست‌های جمعیتی کشور محسوب می‌شود.

راهکارهای پیشنهادی برای عبور از بحران

برای تبدیل «خوابگاه متأهلین» از یک مطالبه مغفول به یک ابزار مؤثر در مدیریت جمعیت و حمایت از جوانان، لازم است سیاست‌های زیر با جدیت دنبال شوند:

• ایجاد سامانه ملی تخصیص خوابگاه متأهلین برای رصد دقیق نیاز و توزیع عادلانه.
• فعال‌سازی ظرفیت خیرین دانشگاه‌ساز برای مشارکت در پروژه‌های ساخت.
• تلفیق طرح‌های مسکن جوانان با پروژه‌های خوابگاهی.
• افزایش نظارت بر ایمنی و کیفیت خوابگاه‌های موجود و در دست ساخت.