چالش کاغذ در نشر: تولید داخلی به ۱۰ هزار تن رسید؛ درخواست برای کالای راهبردی شدن

کاغذ، کالایی راهبردی در زنجیره تولید کتاب

یاسر احمدوند، معاون فرهنگی پیشین وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، بر جایگاه راهبردی کاغذ در صنعت نشر تأکید کرد و آن را عاملی تعیین‌کننده در کل زنجیره تولید و توزیع کتاب دانست. وی تصریح کرد که هرگونه اختلال در تأمین کاغذ، مستقیماً بر برنامه‌ریزی ناشران، تیراژ کتاب‌ها و دسترسی مخاطبان به محصولات فرهنگی اثر می‌گذارد.

به گفته وی، روند افزایشی قیمت کاغذ، محدودیت عرضه و دشواری دسترسی ناشران به مواد اولیه، امکان برنامه‌ریزی پایدار را از فعالان حوزه نشر گرفته و بسیاری از ناشران را ناچار به کاهش تیراژ یا تعویق انتشار آثار کرده است. وی تأکید کرد:

حل مسئله کاغذ بدون تفکیک دقیق مسئولیت‌ها ممکن نیست. لازم است نقش دولت در سیاست‌گذاری و حمایت، نقش بخش خصوصی در تولید و توزیع، و نقش نهادهای عمومی و نظارتی در تنظیم بازار به‌صورت شفاف تعریف شود.

سقوط آمار تولید داخلی و ظرفیت‌های قابل بازگشت

ابوالفضل روغنی، رئیس سندیکای کاغذ و مقوا، با مرور تجربه گذشته صنعت کاغذ در مقطعی که همراهی دولت با تولیدکنندگان بیشتر بود، اعلام کرد که در نتیجه هماهنگی‌ها، تولید کاغذ تحریر در مقاطعی به بیش از ۵۰ هزار تن در سال رسید و بخش قابل توجهی از نیاز کشور از داخل تأمین شد.

با این حال، روغنی با انتقاد از شرایط فعلی، اعلام کرد که به دلیل وقفه در برنامه‌های حمایتی، مشکلات تخصیص ارز، محدودیت‌های انرژی و ناتمام ماندن برخی پروژه‌های تولیدی، میزان تولید کاغذ کشور به حدود ۱۰ تا ۱۲ هزار تن کاهش یافته که فاصله قابل توجهی با نیاز واقعی بازار دارد.

وی تأکید کرد که در صورت رفع موانع و احیای سازوکارهای هماهنگ، بازگشت به ظرفیت حداقلی ۸۰ هزار تن تولید کاغذ تحریر کاملاً دست‌یافتنی است.

چالش‌های شرکت صنایع چوب و کاغذ مازندران

محمدجعفر فرد حسینی، سرپرست شرکت صنایع چوب و کاغذ مازندران، با اشاره به ظرفیت اسمی مجموعاً حدود ۱۷۵ هزار تن این کارخانه، اعلام کرد که تولید حدود ۶۵ هزار تن کاغذ تحریر در سال از نظر فنی و عملیاتی کاملاً دست‌یافتنی است، اما محدودیت‌های اقتصادی و زیرساختی مانع بهره‌برداری کامل شده‌اند.

چالش‌های اصلی این واحد صنعتی عبارتند از:

• محدودیت‌های انرژی، به‌ویژه برق پایدار.
• کمبود سرمایه در گردش.
• ریسک بالای قراردادهای دولتی (تعهد تحویل چندماهه با قیمت‌گذاری روز).

راهکارهای فوری و مطالبات ناشران

عباس جهانگیری، مدیر نشر حافظ و نماینده ناشران، با تأکید بر شرایط شکننده بازار کتاب، متذکر شد که افزایش قیمت کتاب به دلیل نوسان کاغذ، مستقیماً به کاهش تقاضا و رکود عمیق‌تر چرخه نشر منجر می‌شود. وی خواستار مداخله هدفمند دولت در بازار کاغذ شد و راهکارهای زیر را مطرح کرد:

1. تا زمان پاسخگویی تولید داخلی، واردات کنترل‌شده و زمان‌دار کاغذ باید بدون پیچیدگی‌های زائد اداری در دستور کار قرار گیرد.
2. کاغذ باید در تخصیص ارز، در زمره کالاهای اساسی قرار گیرد.
3. ایجاد سازوکاری شفاف و قابل رصد برای توزیع جهت جلوگیری از واسطه‌گری و احتکار.

ضرورت نگاه راهبردی به صنعت کاغذ

امیر سامان اسفندیاری، عضو هیئت‌مدیره سندیکای تولیدکنندگان کاغذ و مقوا، خواستار شناسایی رسمی کاغذ به‌عنوان یک کالای راهبردی در نظام تصمیم‌گیری کشور شد. وی با اشاره به موضوع ناترازی انرژی، اعلام کرد که کل صنعت کاغذ، کمتر از ۱.۵ درصد مصرف برق کشور را به خود اختصاص می‌دهد و قطع برق این صنعت تأثیر محسوسی در حل مشکل ناترازی ندارد، اما کل زنجیره تولید را مختل می‌کند.

مداخله مجلس و وضعیت واردات

نمایندگان مجلس شورای اسلامی، از جمله روح‌الله ایزدخواه، حمید رسایی و علی خضریان، بر تدوین استراتژی جامع صنعت کاغذ در برنامه هفتم توسعه، مقابله با ترک فعل دستگاه‌ها و اصلاح سیاست‌های ارزی بانک مرکزی تأکید کردند.

در همین حال، نماینده وزارت صنعت، معدن و تجارت اعلام کرد که واردات کاغذ در سال جاری نسبت به سال گذشته حدود ۳۰ درصد کاهش یافته است، اما روند تأمین ارز برای واردات ادامه دارد. همچنین، مدیرعامل خانه کتاب از پیگیری ترخیص محموله‌های کاغذ توقیف‌شده خبر داد که می‌تواند گامی مهم در جهت ایجاد تعادل در بازار باشد.