چالش‌های کارت بازرگانی: از رانت و فساد تا پیشنهاد حذف کامل

آیا کارت بازرگانی ضروری است؟ دیدگاه‌های متضاد

در این میان، برخی کارشناسان کارت بازرگانی را مشابه شناسنامه شرکت‌ها دانسته و وجود آن را ضروری می‌دانند، اما گروهی دیگر معتقدند بهترین راهکار، حذف کامل آن است تا زمینه‌های فساد و محدودیت در تجارت خارجی برچیده شود.

کارت بازرگانی مفهومی است که در کمتر کشوری در دنیا وجود دارد و ایران از معدود کشورهایی است که این سازوکار را از پیش از انقلاب تاکنون حفظ کرده است.

صدور مجوزها؛ خارج از چارچوب قانون

در اغلب کشورهای جهان، مجوز واردات و صادرات در زمان ثبت شرکت و بر اساس موضوع فعالیت آن صادر می‌شود. پس از ثبت شرکت و دریافت مجوز فعالیت تجاری، دیگر نیازی به اخذ مجوز جداگانه‌ای تحت عنوان کارت بازرگانی وجود ندارد و اتاق‌های بازرگانی صرفاً نقش ارائه‌دهنده خدمات را ایفا می‌کنند.

اتاق‌های بازرگانی ایران نیز طی دهه‌های اخیر خواستار حذف کارت بازرگانی بوده‌اند. حتی درآمد حاصل از صدور کارت نیز همواره مورد انتقاد بوده و پیشنهاد شده است که منابع مالی اتاق‌ها از محل حق عضویت فراگیر تأمین شود، نه از صدور مجوزها.

با وجود تصویب قانون صدور مجوزها از طریق سامانه ملی مجوزها، همچنان شاهد هستیم که برخی مجوزها از جمله کارت بازرگانی، خارج از این چارچوب و توسط وزارتخانه‌ها صادر می‌شود و قانون به‌طور کامل اجرا نمی‌شود.

ظهور کارت‌های یک‌بار مصرف و اجاره‌ای

الزام به داشتن کارت بازرگانی پیامدهای محدودکننده‌ای به دنبال داشته و موجب شکل‌گیری پدیده‌هایی مانند کارت‌های یک‌بار مصرف و اجاره‌ای شده است. این کارت‌ها که برای سوءاستفاده از بخشنامه‌ها صادر می‌شوند، بدون آنکه مالیات پرداخت شود یا ارز حاصل از صادرات بازگردد، به فعالیت خود ادامه می‌دهند.

فشارهای ناشی از تحریم‌ها و کمبود منابع ارزی باعث شده است که دولت‌ها در سال‌های اخیر با محدود کردن واردات و تشدید الزامات بازگشت ارز، فشار بیشتری بر بخش خصوصی وارد کنند. همین محدودیت‌ها زمینه سوءاستفاده، دور زدن قوانین و شکل‌گیری فساد را فراهم کرده است.

پیشنهاد نهایی: حذف تدریجی کارت بازرگانی

کارت‌های بازرگانی نه‌تنها کمکی به توسعه اقتصادی کشور نکرده‌اند، بلکه خود به عامل ایجاد محدودیت و فساد تبدیل شده‌اند. بهتر است مانند بسیاری از کشورها، واردات و صادرات صرفاً بر اساس ثبت شرکت و موضوع فعالیت آن انجام شود؛ هرچند تحقق این هدف نیازمند اجرای تدریجی و گام‌به‌گام است.