طرح بازآرایی فضایی زنجیره فولاد برای تحقق هدف ۷۰ میلیون تنی؛ نقش کلیدی یزد

صنعت فولاد به عنوان یکی از صنایع پایه و راهبردی کشور، نقشی حیاتی در توسعه زیرساخت‌ها، رشد اقتصادی، ایجاد اشتغال و ارتقای توان رقابتی ایران در بازارهای جهانی ایفا می‌کند. با این حال، پایداری این صنعت مهم با چالش‌های جدی و ساختاری مواجه است که نیازمند بازنگری فوری در نحوه استقرار و مدیریت زنجیره ارزش آن است.

چالش‌های ساختاری و اهمیت بازآرایی زنجیره فولاد

بر اساس اظهارات رییس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان، با وجود ظرفیت عظیم ایران برای تبدیل شدن به یکی از بازیگران اصلی فولاد منطقه، شامل برخورداری از بیش از ۵.۵ میلیارد تن ذخیره زمین‌شناسی سنگ‌آهن و شبکه‌ای گسترده از واحدهای فرآوری و فولادسازی، موانع زیر پایداری صنعت را تهدید می‌کنند:

• توزیع فضایی نامتوازن واحدهای تولیدی.
• محدودیت شدید منابع آب و انرژی.
• فاصله مکانی زیاد میان معادن اصلی و بنادر صادراتی.
• عدم توازن و تعادل در زنجیره‌های ارزش شکل گرفته.

وی تصریح کرد که مهم‌ترین گلوگاه‌های فعلی صنعت فولاد، محدودیت در استخراج سنگ‌آهن، ناترازی انرژی و فشار بر منابع آبی به ویژه در مناطق مرکزی کشور است.

نقشه راه تولید ۷۰ میلیون تنی در افق ۱۴۱۰

تحقق اهداف کلان تولید فولاد کشور، یعنی دستیابی به ۵۵ میلیون تن در افق ۱۴۰۴ و ۷۰ میلیون تن در افق ۱۴۱۰، بدون یک بازنگری اساسی در ساختار فضایی زنجیره فولاد امکان‌پذیر نخواهد بود. در همین راستا، طرحی جامع تحت عنوان «بازآرایی فضایی زنجیره تامین و ارزش صنعت فولاد با رویکرد آمایش سرزمین» تدوین شده است.

این طرح به دنبال تعیین الگوی بهینه استقرار حلقه‌های مختلف زنجیره فولاد، از مرحله استخراج معدن تا تولید محصولات نهایی، با تاکید ویژه بر مزیت‌های منطقه‌ای است.

روش‌شناسی طرح و نقش محوری استان یزد

این پژوهش، یک نقشه راه علمی و اجرایی برای توسعه پایدار صنعت فولاد است که با استفاده از ابزارها و مدل‌های پیشرفته‌ای طراحی شده است. روش‌های مورد استفاده در این مطالعه عبارتند از:

• تحلیل زنجیره ارزش.
• تحلیل‌های فضایی و مکانی در محیط GIS.
• سناریونویسی فضایی.
• مدل‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره AHP و SAW.

در این الگوی پیشنهادی، استان یزد به واسطه تمرکز معادن بزرگ سنگ‌آهن، زیرساخت‌های صنعتی قوی و تجربه چندین دهه‌ای در این صنعت، جایگاه و نقش موثر و پررنگی خواهد داشت. یزد می‌تواند در بازآرایی جدید، نقش تکمیل‌کننده زنجیره‌های پایین‌دست فولاد را بر عهده بگیرد؛ به ویژه در تولید فولادهای پر ارزش مورد نیاز در صنایع قطعه‌سازی و ماشین‌سازی.

خروجی‌های طرح برای سیاست‌گذاری ملی

دبیر شورای برنامه‌ریزی و توسعه استان خاطرنشان کرد که خروجی‌های این طرح می‌تواند مبنای سیاست‌گذاری‌های ملی و منطقه‌ای در حوزه آمایش صنعتی قرار گیرد. این خروجی‌ها شامل موارد کلیدی زیر است:

نتایج این پژوهش ابزار تصمیم‌سازی مؤثری برای دولت، بخش خصوصی و نهادهای برنامه‌ریزی فراهم می‌آورد تا توسعه صنعت فولاد کشور با رویکردی متوازن، پایدار و مبتنی بر مزیت‌های منطقه‌ای دنبال شود.