سازمان محیط زیست: راه نجات کشور از بحران‌های زیست‌محیطی از مسیر دانایی می‌گذرد

بحران محیط زیست و مسئولیت اخلاقی پژوهشگران

شینا انصاری، در جشنواره «تجلیل از پژوهشگران و فناوران سازمان حفاظت محیط زیست»، ضمن تشریح وضعیت نامناسب محیط زیست کشور، تأکید کرد که پژوهش در شرایط کنونی دیگر صرفاً یک فعالیت آکادمیک یا ابزاری برای ارتقای شغلی نیست، بلکه یک مسئولیت سنگین اجتماعی و تعهد اخلاقی محسوب می‌شود.

وی با اشاره به مشکلات متعدد زیست‌محیطی ایران، از جمله موارد زیر را برشمرد:

• محدودیت شدید منابع آب
• آلودگی فزاینده هوا و پدیده گرد و غبار
• فرسایش گسترده زمین
• تهدید جدی تنوع زیستی کشور

انصاری اظهار داشت: «تجربه نشان می‌دهد که پژوهشگران نمی‌توانند نسبت به درد و رنج طبیعت بی‌تفاوت باشند. امروز انتظار می‌رود پژوهشگران، صدای طبیعت بی‌زبان سرزمین باشند و نقش دیده‌بان‌های جسور و شجاع را ایفا کنند. پژوهشی که نتواند جراحت‌های محیط زیستی کشور را التیام بخشد یا هشدارهای لازم برای پیشگیری از بحران‌ها را ارائه دهد، در تراز نیازهای امروز نیست.»

ضرورت کاربردی شدن پژوهش‌ها و حل گره‌های واقعی

این مقام مسئول بر لزوم کاربردی بودن پژوهش‌ها تأکید کرد و بیان داشت که بسیاری از گزارش‌ها و مقالات علمی، با وجود دقت متدولوژیک، قادر به حل گره‌های واقعی محیط زیست نیستند. انتظار از مراکز علمی و پژوهشی کشور آن است که به نیازهای عینی محیط زیست توجه کنند.

به گفته وی، پژوهشگر برتر کسی است که راهکار عملی برای چالش‌های زیر ارائه کند:

• تصفیه فاضلاب صنایع آلاینده
• احیای تالاب‌های در معرض خطر
• پایش دقیق حیات وحش
• تولید محصولات سازگار با محیط زیست
• طراحی ابزارهای دقیق برای رصد آلاینده‌ها

همچنین، جامعه‌شناسانی که بتوانند ظرفیت جوامع محلی را برای مشارکت در حفاظت از طبیعت فعال کنند، در زمره پژوهشگران اثرگذار قرار می‌گیرند.

نقش پژوهش در تصمیم‌سازی و سیاست‌گذاری

انصاری تصریح کرد که پژوهش باید مستقیماً به تصمیم‌سازی منجر شود. سیاست‌گذاران و مدیران اجرایی کشور نیازمند مشاوره‌های علمی دقیق و به‌روز هستند. لازم است که نتایج پژوهش با زبان علمی اما قابل درک برای مدیران ارائه شود تا راه‌حل‌ها به‌طور عملی در سیاست‌ها و برنامه‌ها به کار گرفته شوند.

وی افزود: سازمان حفاظت محیط زیست با وجود محدودیت‌های مالی و اعتباری، بر استفاده از ظرفیت علمی کشور تأکید دارد و معتقد است که راه نجات محیط زیست ایران از مسیر دانایی می‌گذرد نه هیجان.

اولویت‌بندی و نظارت عالی بر طرح‌های پژوهشی

در این نشست، به نگاه علمی رئیس جمهور در حوزه محیط زیست، به‌ویژه در موضوع آب، اشاره شد و تأکید گردید که استفاده از نقطه‌نظر خبرگان و دانشگاهیان می‌تواند بار سنگینی را از دوش سازمان بردارد.

انصاری خاطرنشان کرد که نظارت دقیق بر طرح‌های پژوهشی و هدایت آنها به سمت اولویت‌های واقعی محیط زیست از جمله ضرورت‌ها است. این نظارت باید با به‌روزرسانی دانش همکاران همراه باشد تا:

• بودجه محدود پژوهشی صرف اولویت‌های واقعی شود.
• از پژوهش‌های تکراری یا کپی‌برداری گذشته پرهیز شود.

وی در پایان ضمن قدردانی از پژوهشگران برتر، ابراز امیدواری کرد که در سال آینده، فهرستی از طرح‌های اجرا شده و در دست اقدام ارائه شود، نه طرح‌های روی زمین مانده که تأثیری در بهبود روند چالش‌های محیط زیست نخواهند داشت.