پرتغال؛ الگوی موفق گذار انرژی در اروپا با ۷۵ درصد برق تجدیدپذیر

در سال‌هایی که بحران انرژی، افزایش قیمت سوخت‌های فسیلی و پیامدهای ژئوپلیتیکی جنگ اوکراین بسیاری از کشورهای اروپایی را با چالش‌های جدی روبه‌رو کرده است، پرتغال به یکی از نمونه‌های شاخص و موفق در گذار به انرژی‌های تجدیدپذیر تبدیل شده است. این کشور نه‌تنوا زغال‌سنگ را به‌طور کامل از چرخه تولید برق خود حذف کرده، بلکه با شتابی چشمگیر در حال کاهش وابستگی به گاز طبیعی و حرکت به سمت خودکفایی انرژی پاک است.

وضعیت کنونی: پیشتازی در تولید برق پاک

بر اساس داده‌های رسمی منتشرشده، پرتغال در حال حاضر بیش از ۷۵ درصد از برق مصرفی خود را از منابع انرژی تجدیدپذیر تامین می‌کند. این سهم قابل توجه، یک دهه پیش برای بسیاری از کشورهای اروپایی دست‌نیافتنی به نظر می‌رسید. ترکیب این منابع به شرح زیر است:

• حدود ۴۵ درصد از سهم کلی مربوط به انرژی‌های بادی و خورشیدی است.
• بخش عمده باقی‌مانده از نیروگاه‌های برق‌آبی به دست می‌آید.

رشد انرژی خورشیدی در پرتغال به‌ویژه چشمگیر بوده است؛ به‌طوری که بین سال‌های ۲۰۱۷ تا ۲۰۲۴، ظرفیت خورشیدی این کشور ۴۴۰ درصد افزایش یافته و حدود ۲.۶ گیگاوات به توان نصب‌شده افزوده شده است. این رشد سریع، خورشید را به یکی از ارکان اصلی استراتژی انرژی آینده پرتغال تبدیل کرده است.

اهداف بلندپروازانه برای آینده انرژی (۲۰۳۰ تا ۲۰۴۵)

پرتغال در سال ۲۰۲۱ زغال‌سنگ را رسماً از سبد انرژی خود حذف کرد و اکنون گام‌های جدی برای کاهش تدریجی مصرف گاز طبیعی برداشته است. برنامه‌های دولت برای دهه‌های آینده بسیار بلندپروازانه طراحی شده‌اند:

• تا سال ۲۰۳۰: افزایش سهم انرژی‌های تجدیدپذیر به ۹۳ درصد.
• تا سال ۲۰۴۰: توقف کامل تولید برق مبتنی بر گاز طبیعی.
• تا سال ۲۰۴۵: دستیابی به هدف بی‌طرفی اقلیمی در چارچوب «طرح ملی انرژی و آب‌وهوا».

این اهداف با توسعه بیشتر منابع تجدیدپذیر، توسعه زیرساخت‌های ذخیره‌سازی انرژی و بهبود مداوم بهره‌وری انرژی دنبال می‌شوند.

ترکیب منابع تولید برق تجدیدپذیر (۲۰۲۴)

در سال ۲۰۲۲، ۵۹.۴ درصد برق پرتغال از منابع تجدیدپذیر تامین شد که نسبت به سال ۲۰۰۰ دو برابر شده بود. در سال ۲۰۲۴، ترکیب تولید برق تجدیدپذیر غیرقابل احتراق به این صورت بوده است:

شرایط اقلیمی مناسب منجر به رکوردشکنی در تولید برق‌آبی در سال ۲۰۲۴ شد؛ به‌طوری که تولید این منبع در پنج ماه نخست سال نسبت به مدت مشابه سال قبل ۷۲ درصد افزایش یافت.

کاهش چشمگیر مصرف گاز و ثبت رکورد تولید پاک

پرتغال در کاهش مصرف گاز طبیعی نیز موفقیت‌های بزرگی کسب کرده است. مصرف گاز این کشور بین سال‌های ۲۰۱۷ تا ۲۰۲۳ حدود ۳۰ درصد کاهش یافت و از ۷۰ تراوات‌ساعت به ۴۹ تراوات‌ساعت رسید. کاهش مصرف گاز در بخش تولید برق حتی شدیدتر بود و ۴۱ درصد افت را تجربه کرد. این روند تا جایی پیش رفت که در مه ۲۰۲۴، مصرف گاز برای تولید برق تقریباً به صفر رسید و تنها ۰.۰۵ تراوات‌ساعت ثبت شد.

هم‌زمان با این کاهش، تولید برق تجدیدپذیر از سال ۲۰۱۷ تاکنون ۵۷ درصد افزایش یافته است. در مارس ۲۰۲۴، تولید برق تجدیدپذیر به ۴.۶۷ تراوات‌ساعت رسید که ۹۳ درصد کل تولید برق کشور را تشکیل می‌داد. این سهم در ماه مه همان سال، حتی به ۹۸.۴ درصد نیز نزدیک شد.

چالش پنهان: وابستگی فزاینده به واردات برق

با وجود تمام این دستاوردها، یک نقطه ضعف مهم در مسیر خودکفایی انرژی پرتغال همچنان پابرجاست: افزایش وابستگی به واردات برق از اسپانیا. پرتغال که در سال ۲۰۱۷ یک صادرکننده خالص برق (۲.۷ تراوات‌ساعت) بود، در سال ۲۰۲۳ به واردکننده خالص ۱۰.۲ تراوات‌ساعت برق تبدیل شد. در این سال، ۲۱ درصد از تقاضای برق کشور از طریق واردات تامین شد؛ رقمی که بسیار بالاتر از میانگین ۰.۵ درصدی اتحادیه اروپا است.

کارشناسان حوزه انرژی معتقدند برای کاهش این وابستگی، تسریع در توسعه انرژی بادی، به‌ویژه بادی فراساحلی، حیاتی است. طبق گزارش‌ها، پرتغال ۱۳۱ گیگاوات پتانسیل بادی فراساحلی دارد که بخش عمده‌ای از آن نیازمند فناوری توربین‌های شناور است.

پرتغال امروز الگویی الهام‌بخش در گذار انرژی اروپاست. با این حال، افزایش واردات برق نشان می‌دهد که توسعه ظرفیت بادی و زیرساخت‌های ذخیره‌سازی انرژی باید هم‌پای رشد تجدیدپذیرها شتاب گیرد تا خودکفایی کامل انرژی پاک محقق شود.