طرح اردوغان برای بازگرداندن اس-۴۰۰ به روسیه و رفع اختلاف اف-۳۵ با آمریکا

روابط پرتنش میان ترکیه و ایالات متحده، دو متحد کلیدی ناتو، که سال‌ها بر سر خرید سامانه دفاع موشکی اس-۴۰۰ روسیه توسط آنکارا تیره شده بود، اکنون با یک راه‌حل غیرمنتظره از سوی رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، وارد مرحله جدیدی شده است. اردوغان قصد دارد سامانه اس-۴۰۰ را به روسیه بازگرداند تا ضمن دریافت بازپرداخت میلیاردها دلاری، زمینه را برای رفع تحریم‌ها و خرید جنگنده‌های پیشرفته اف-۳۵ آمریکایی فراهم کند.

ریشه اختلافات: اس-۴۰۰ و کودتای ۲۰۱۶

خرید سامانه دفاعی روسی توسط ترکیه ریشه در نگرانی‌های امنیتی داخلی پس از کودتای نافرجام سال ۲۰۱۶ داشت. در جریان این کودتا، کودتاچیان از جنگنده‌های اف-۱۶ آمریکایی برای بمباران اهدافی حیاتی از جمله پارلمان ترکیه استفاده کردند. این واقعه، نیاز ترکیه به یک سامانه دفاع موشکی زمین به هوا را برجسته کرد.

مذاکرات متعاقب با ایالات متحده برای خرید سامانه پاتریوت به دلیل امتناع واشنگتن از به اشتراک گذاشتن جزئیات فناوری زیربنایی شکست خورد. در نتیجه، دولت ترکیه در سال ۲۰۱۷ قراردادی را برای خرید سامانه اس-۴۰۰ با روسیه منعقد کرد.

خروج ترکیه از برنامه اف-۳۵ و تحریم‌های آمریکا

ارسال سامانه موشکی اس-۴۰۰ روسیه در سال ۲۰۱۹ به ترکیه، واکنش شدید ایالات متحده را در پی داشت. واشنگتن نگران بود که روسیه بتواند از طریق اس-۴۰۰، اطلاعاتی در مورد قابلیت‌های رادارگریزی جت جنگی اف-۳۵ شرکت لاکهید مارتین جمع‌آوری کند. این نگرانی منجر به عواقب زیر شد:

• منع ترکیه از خرید جت جنگی اف-۳۵ و مشارکت در برنامه ساخت آن.
• جلوگیری از تحویل شش فروند اف-۳۵ مونتاژ شده که ترکیه قصد خرید ۱۰۰ فروند از آن را داشت.
• اعمال محدودیت‌هایی علیه صنعت دفاعی ترکیه در سال ۲۰۲۰ بر اساس قانون مقابله با دشمنان آمریکا از طریق تحریم‌ها (CAATSA).

پس از این تنش‌ها، ترکیه به طور موقت به خرید تعداد بیشتری از جنگنده‌های اف-۱۶ روی آورد، اما همچنان هدف نهایی این کشور، جایگزینی جت‌های قدیمی اف-۴ و توسعه هواپیماهای جنگی پیشرفته داخلی بود. موافقت دولت بایدن با فروش اف-۱۶ به ترکیه تا اوایل سال ۲۰۲۴ به طول انجامید.

مسیر بازگشت به اف-۳۵ و همکاری‌های دفاعی

حل و فصل اختلاف بر سر اس-۴۰۰ پتانسیل افزایش همکاری‌های دفاعی میان دو کشور را دارد. مقامات ترکیه پیش‌تر پیشنهاد مصالحه‌ای برای نظارت بر استفاده از سامانه روسی ارائه داده بودند، اما ایالات متحده صریحاً اعلام کرده است که حل مساله اف-۳۵ منوط به توقف کامل استفاده ترکیه از سامانه اس-۴۰۰ است. پذیرش این شرط می‌تواند نویدبخش دوران جدیدی در روابط دفاعی و انرژی باشد.

تأثیر بر صنعت دفاعی و تولید قطعات

از سال ۲۰۱۹، ایالات متحده دسترسی آژانس ارشد تدارکات دفاعی ترکیه به مؤسسات مالی، سخت‌افزار و فناوری نظامی آمریکا را ممنوع کرده است و صدور مجوزهای صادرات جدید نیز متوقف شده است. در صورت حل این بحران، ایالات متحده می‌تواند به تعلیق فعالیت ۱۰ شرکت ترکیه‌ای در برنامه توسعه اف-۳۵ پایان دهد.

این ۱۰ شرکت ترکیه‌ای در حال تولید قطعاتی به ارزش حدود ۱۲ میلیارد دلار برای جت اف-۳۵ بودند که از جمله آنها می‌توان به بدنه مرکزی تولید شده توسط صنایع هوافضای ترکیه اشاره کرد. مقامات ترکیه اعلام کرده‌اند که تأمین‌کنندگان تجهیزات دفاعی، از جمله شرکت‌های نرم‌افزاری، می‌توانند تأمین عناصر حیاتی برای اف-۳۵ را از سر بگیرند.

گشایش در تولید موتورهای جنگنده

علاوه بر این، در صورت رضایت ایالات متحده، ترکیه می‌تواند زمینه را برای تهیه و مونتاژ موتورهای F110 و F404 ساخت شرکت GE Aerospace فراهم سازد. این اقدام می‌تواند تولید موتور برای سایر هواپیماهای جنگی آمریکایی را نیز هموار کند:

• موتور F110: نیروی محرکه جنگنده اف-۱۶ و همچنین هواپیمای جنگی دو موتوره بومی ترکیه، Kaan، را تأمین می‌کند.
• موتور F404: در جت F/A-18 شرکت بوئینگ و هواپیمای آموزشی جدید ترکیه، Hurjet، استفاده می‌شود.