حمایت چین از ادعای امارات بر سر جزایر سه‌گانه؛ چالش بزرگ در شراکت استراتژیک تهران و پکن

ریشه تنش: جزایر سه‌گانه و اهمیت تنگه هرمز

موضع اخیر چین، ضرورت بررسی دقیق اقدام متعادل‌کننده منطقه‌ای این کشور را برای ایران تشدید کرده است؛ چرا که پکن همزمان به دنبال گسترش روابط با کشورهای عربی خلیج فارس و حفظ مشارکت استراتژیک خود با جمهوری اسلامی ایران است. این ماجرا محدودیت‌های اتکای ایران به پکن را در زمانی که تهران برای مقابله با فشار و تحریم‌های غرب به شرق نگاه می‌کند، پررنگ می‌سازد. در حالی که مقامات ایرانی روابط با پکن را به عنوان ستون سیاست خارجی خود معرفی کرده‌اند، موضع چین در مورد این جزایر، تمایل این کشور را برای اولویت‌بندی منافع گسترده‌تر منطقه‌ای و انرژی برجسته می‌کند.

این اختلاف همچنین پیامدهای گسترده‌ای برای ثبات منطقه‌ای دارد. این سه جزیره در نزدیکی تنگه هرمز قرار دارند؛ گلوگاه دریایی حیاتی که حدود یک پنجم کل مصرف نفت جهان از آن عبور می‌کند. موقعیت آن‌ها، وضعیت این جزایر را به نگرانی مکرر برای بازارهای انرژی جهانی تبدیل کرده است.

شکست دیپلماتیک و واکنش تند داخلی

تنش‌ها هفته گذشته پس از انتشار بیانیه مشترکی در پی سفر وزیر امور خارجه چین به ابوظبی، بالا گرفت. در این بیانیه، پکن «از تلاش‌های امارات متحده عربی برای دستیابی به راه‌حلی مسالمت‌آمیز برای اختلاف» بر سر جزایر تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی حمایت کرد.

سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، در واکنش به این موضوع، از «اصرار امارات متحده عربی بر سوءاستفاده از سفر هر هیئت دیپلماتیک» برای پیشبرد ادعاهای خود انتقاد کرد. اگرچه سخنگوی وزارت خارجه صراحتاً از چین نام نبرد، اما رسانه‌ها و چهره‌های سیاسی ایران در ارزیابی‌های خود بسیار صریح‌تر بودند و موضع پکن را به عنوان چالشی برای حاکمیت ایران مطرح کردند. این واکنش‌ها شامل موارد زیر بود:

• روزنامه کیهان: استدلال کرد که موضع چین در تضاد با خطوط قرمز خود است و نوشت که پکن «به طور ضمنی پذیرفته است که ادعای خود بر سر تایوان قابل بحث است.»
• احمد نادری (عضو هیئت رئیسه مجلس): چین را به اعمال «استاندارد دوگانه» متهم کرد و گفت پکن نمی‌تواند بر پایبندی کامل به سیاست چین واحد اصرار کند، در حالی که تمامیت ارضی ایران را زیر سوال می‌برد.
• خبرگزاری مهر: خاطرنشان کرد که چین «هرگونه اشاره به تمامیت ارضی خود را نقض خط قرمز امنیتی خود می‌داند» و تأیید بیانیه مشترک توسط پکن را «غیرقابل توجیه» دانست.

در سال‌های اخیر، چین و روسیه، به عنوان شرکای استراتژیک ایران، مکرراً از ادعاهای کشورهای عربی خلیج فارس در مورد جزایر ایرانی حمایت کرده‌اند. جمهوری اسلامی ایران سال گذشته سفرای چین و روسیه را به طور جداگانه احضار و مراتب اعتراض خود را اعلام کرد.

تردیدها در شراکت استراتژیک ۲۵ ساله

این نگرش چین نسبت به جزایر، علیرغم توافق‌نامه همکاری استراتژیک ۲۵ ساله که بسیار مورد توجه قرار گرفته است، "تردیدهای جدی" را در مورد روابط تهران و پکن ایجاد کرده است. تحلیلگران استدلال می‌کنند که پکن، در تلاش برای امنیت انرژی و گسترش حضور خود در خاورمیانه، پس از سنجش هزینه‌ها و مزایا، به نظر می‌رسد که تأکید بیشتری بر روابط خود با کشورهای عربی داشته است. انتظار می‌رود که هم‌سویی مکرر چین و روسیه با کشورهای عربی خلیج فارس، بحث‌ها را در تهران در مورد خطرات تکیه بر شرکای استراتژیکی که اولویت‌های منطقه‌ای آنها به طور فزاینده‌ای با اولویت‌های ایران متفاوت است، تشدید کند.

تفاوت فاحش در منافع اقتصادی

اعلام حمایت چین از موضع امارات متحده عربی در مورد سه جزیره، این سوال را برجسته کرده که چرا پکن و گهگاه مسکو به خود اجازه می‌دهند چنین مواضعی را در مورد حاکمیت ارضی ایران بیان کنند. پاسخ این پرسش در حجم عظیم روابط تجاری چین با امارات و کل شورای همکاری خلیج فارس نهفته است.

مقایسه تجارت چین با ایران و امارات

در سال‌های اخیر، چین و امارات متحده عربی روابط تجاری دوجانبه گسترده‌ای برقرار کرده‌اند. امارات متحده عربی بازار برتر صادرات چین، دومین شریک تجاری بزرگ آن در خاورمیانه و شریک اصلی تجارت غیرنفتی این کشور است. این در حالی است که روابط اقتصادی با ایران به دلیل تحریم‌ها و چالش‌های بانکی، بسیار محدودتر است.

معاملات مالی بین ایران و چین به دلیل تحریم‌ها از طریق شبکه بانکی بین‌المللی رسمی انجام نمی‌شود و درآمدهای نفتی از طریق شبکه‌های غیررسمی یا پرداخت‌های غیرنقدی به ایران می‌رسد. در چنین شرایطی، چین خود را مدعی حامی «حل مسالمت‌آمیز» اختلاف موجود می‌داند، در حالی که از دیدگاه ایران، هیچ اختلافی وجود ندارد که نیاز به مذاکره داشته باشد؛ بلکه این یک ادعای بی‌اساس از سوی کشورهای خلیج فارس است.