انتقاد مدیر پخش کتاب از ناشران: بازاریابی وظیفه ما نیست؛ هزینه‌ها کمر پخش را شکسته است

مدیر داخلی یکی از موسسات بزرگ پخش کتاب ایران با انتقاد شدید از ناشران، مسئولیت بازاریابی کتاب را به عهده آن‌ها دانست و تاکید کرد که این تصور غلط که پخش باید تبلیغات هزاران عنوان کتاب را برعهده بگیرد، ساختار توزیع را فرسوده کرده است. او همچنین به مشکلات مالی ناشی از هزینه‌های بالای پخش و کار با چک‌های مدت‌دار کتابفروشان اشاره کرد و خواستار بازتعریف وظایف در چرخه نشر شد.

نقش و چالش‌های کلیدی در چرخه توزیع کتاب

مهدی یوسفی، مدیرداخلی نشر و پخش دوستان، با بیان اینکه حلقه نشر شامل ناشر، پخش و کتاب‌فروش است، تاکید کرد که در این زنجیره، حوزه پخش کمترین مشکل و بیشترین فعالیت را برعهده دارد. فعالیت پخش به این صورت است که کتاب‌ها را به صورت عمده دریافت کرده و به شکل مویرگی در بازار توزیع می‌کند.

خطای استراتژیک ناشران: واگذاری بازاریابی

یوسفی بزرگترین چالش صنعت نشر ایران را عدم بازاریابی توسط ناشران دانست. او اظهار داشت که ناشران تصور می‌کنند بازاریابی وظیفه حوزه پخش است، در حالی که این امر برای مؤسسه‌ای که با حدود ۳۰۰ ناشر و هزاران عنوان کتاب همکاری می‌کند، غیرممکن است. فعالیت‌های بازاریابی پخش به شدت محدود است و شامل موارد زیر می‌شود:

• معرفی کتاب‌ها در کانال‌های تلگرامی تخصصی.
• ویزیت حضوری و تلفنی کتابفروشان.
• قرار دادن مشخصات کتاب‌ها در وبسایت مؤسسه.

او افزود: «برخلاف ذهنیتی که در میان برخی ناشران وجود دارد، پخش نه کتاب را به اجبار به کتابفروش تحمیل می‌کند و نه اخلاق حرفه‌ای چنین اجازه‌ای می‌دهد.»

هزینه‌های سرسام‌آور و فشار مالی بر پخش

مدیرداخلی نشر و پخش دوستان به هزینه‌های بسیار بالای بخش توزیع اشاره کرد که شامل نیروی انسانی، بسته‌بندی و حمل‌ونقل است. این هزینه‌ها در شرایطی افزایش می‌یابد که حتی تحویل سفارش‌های کوچک (مانند دو جلد کتاب) به کتابفروشی‌ها از نظر اقتصادی صرفه ندارد، اما واحد پخش موظف به انجام آن است و همین امر فشار مالی زیادی بر این بخش وارد می‌کند.

یوسفی همچنین مشکلات مالی کتابفروشان را یکی از عوامل اختلال در چرخه مالی پخش دانست. بسیاری از کتابفروشان به دلیل نبود نقدینگی و مشکلات مالی، با چک‌های مدت‌دار کار می‌کنند که این مسئله، نقدینگی بخش پخش را دچار اختلال جدی می‌کند.

تأثیر مشکلات اقتصادی بر صنعت نشر و کتابفروشی‌ها

مشکلات اقتصادی و افزایش هزینه‌های چاپ، کاغذ، بسته‌بندی و حمل‌ونقل باعث شده است که ناشران برای حفظ قدرت خرید مخاطب، مجبور شوند از سود خود بکاهند. یوسفی تاکید کرد که میزان افزایش قیمت در بازار کتاب از تورم عمومی کشور کمتر بوده است.

رکود در کتابفروشی‌ها و کاهش تیراژ

یوسفی با ابراز نگرانی از وضعیت کتابفروشی‌ها، اعلام کرد که تعطیلی بسیاری از آن‌ها در سال‌های اخیر، مستقیماً بر توزیع تأثیر گذاشته است. کاهش نقاط فروش به معنای افزایش ماندگاری کتاب‌ها در انبار پخش است. همچنین، شرایط اقتصادی باعث شده است که کتابفروشان یا از خرید کتاب‌های جدید خودداری کنند، یا تنها به خرید یک نسخه از هر عنوان اکتفا کنند.

او به ناشرانی اشاره کرد که در مقطعی تلاش کردند کتاب‌های خود را بدون واسطه پخش به کتابفروشی‌ها عرضه کنند، اما به دلیل هزینه‌بر و زمان‌گیر بودن این کار، مجدداً به سیستم توزیع بازگشتند. این رفت‌وبرگشت‌ها نیز هزینه‌های اضافی بر دوش پخش تحمیل می‌کند.

ضرورت بازتعریف نقش‌ها برای بقای صنعت نشر

مدیرداخلی نشر و پخش دوستان، راهکار حفظ چرخه نشر را در آگاهی و عمل به وظایف هر یک از طرفین دانست. او تاکید کرد که ناشران تازه‌کار که در فضای مجازی فعال شده و محتوای جذاب (ویدئو، عکس) تولید می‌کنند، موفق‌تر بوده‌اند؛ در حالی که ناشران قدیمی‌تر انتظار دارند پخش کمبود بازاریابی آن‌ها را جبران کند.

اگر قرار است چرخه نشر حفظ شود، همه طرف‌ها باید نقش خود را بشناسند. ناشر باید بازاریابی کند، پخش باید توزیع را انجام دهد و کتابفروش باید انتخاب‌گر حرفه‌ای باشد. نبود آگاهی از نقش‌ها باعث شده در ایران بار اصلی فرایندها روی دوش پخش بیفتد و همین ساختار را فرسوده کرده است.

او در پایان، شرایط اقتصادی، نبود کتابفروش کافی، افزایش هزینه‌ها و کاهش خرید کتاب را چالش‌های جدی صنعت نشر دانست که نیازمند همکاری و بازتعریف وظایف برای عبور از آن‌ها است.