تناقض آماری اوپک و آژانس انرژی درباره تولید نفت ایران؛ بحران اعتماد به آمار ثانویه

تناقض در گزارش‌های دو سازمان: کاهش یا ثبات؟

بررسی گزارش‌های منتشر شده توسط این دو سازمان، تفاوت‌های فاحشی را در ارقام اعلامی نشان می‌دهد. آژانس بین‌المللی انرژی در گزارش خود اعلام کرده است که تولید نفت ایران در ماه نوامبر روزانه ۳.۵ میلیون بشکه بوده است که این میزان نسبت به ماه اکتبر تغییری نداشته و در همان سطح باقی مانده است.

در مقابل، سازمان اوپک روایت دیگری را ارائه می‌دهد. بر اساس آمارهای اوپک، میزان تولید نفت ایران در ماه اکتبر ۳.۲۴ میلیون بشکه در روز بوده و در ماه نوامبر به ۳.۲۲۱ میلیون بشکه در روز رسیده است. این ارقام نشان‌دهنده کاهش تقریبی ۱۹ هزار بشکه‌ای (۰.۰۱۹ میلیون بشکه) در تولید روزانه نفت ایران است.

تغییرات آماری در گزارش‌های متوالی آژانس بین‌المللی انرژی

تناقض آماری تنها محدود به اختلاف میان دو سازمان اوپک و آژانس بین‌المللی انرژی نیست. آمار منتشر شده توسط خود آژانس بین‌المللی انرژی نیز دچار ناهماهنگی‌های داخلی است. در حالی که گزارش ماه دسامبر این آژانس، تولید نفت ایران در ماه اکتبر را ۳.۵ میلیون بشکه نشان می‌دهد، همین سازمان در گزارش ماه نوامبر خود، میزان تولید نفت ایران در ماه اکتبر را ۳.۴ میلیون بشکه اعلام کرده بود.

این اختلاف ۱۰۰ هزار بشکه‌ای در آمار یک ماه (اکتبر) که در دو گزارش متوالی (نوامبر و دسامبر) توسط یک سازمان منتشر شده، اتفاقی عجیب و سوال‌برانگیز است. این ناهماهنگی‌ها که به طور تقریبی در آمار هر ماه آژانس دیده می‌شود، به نظر می‌رسد ناشی از فرایند تدقیق و بازبینی مداوم برآوردهای تولید نفت باشد، اما اعتبار آمار را به شدت تضعیف می‌کند.

ریشه‌یابی اختلاف آماری: فقدان شفافیت و اتکا به منابع ثانویه

یکی از اصلی‌ترین دلایل تناقضات میان آمارهای اعلامی اوپک و آژانس بین‌المللی انرژی، نبود شفافیت آماری از سوی ایران است. زمانی که ایران به دلایل ملاحظات تحریمی و سیاسی، آمار رسمی و قابل اتکایی از میزان تولید و صادرات نفت خود را به طور منظم در اختیار نهادهای بین‌المللی قرار نمی‌دهد، فضای تحلیل به سمت برآوردها و حدس و گمان‌های غیررسمی سوق پیدا می‌کند.

در چنین شرایطی، سازمان‌های بین‌المللی مجبورند به جای داده‌های رسمی، از برآوردهای غیرمستقیم و منابع ثانویه استفاده کنند. این منابع شامل روش‌های زیر است:

• داده‌های حمل‌ونقل دریایی
• ردیابی نفتکش‌ها
• تحلیل تصاویر ماهواره‌ای
• گزارش‌های داخلی کشورهای عضو (برای اوپک)
• داده‌های بازار جهانی و جریان عرضه (برای آژانس بین‌المللی انرژی)

تفاوت در روش‌شناسی، منابع اطلاعاتی و اهمیت داده‌ها برای هر سازمان، باعث می‌شود که هر نهاد به برآورد متفاوتی دست یابد. اوپک بیشتر بر منابع ثانویه کشورهای عضو و گزارش‌های داخلی تکیه دارد، در حالی که آژانس بین‌المللی انرژی با اتکا به داده‌های بازار جهانی، تولید را تخمین می‌زند.

وقتی داده‌های اولیه قطعی و رسمی در دسترس نباشد، هر گزارش جدید می‌تواند با اطلاعات تکمیلی، برآورد قبلی را تغییر دهد. بازبینی‌های مکرر و اختلاف‌های آماری، به‌ویژه در گزارش‌های متوالی آژانس بین‌المللی انرژی، اعتبار این آمارها را بیش از پیش زیر سوال می‌برد.

تا زمانی که آمار رسمی مربوط به مهم‌ترین منبع درآمد اقتصاد کشور به طور دقیق ارائه نشود، اتکا به آمارهای ارائه‌شده از طریق منابع ثانویه دشوار خواهد بود. این در حالی است که مسئولان تصمیم گرفته‌اند ارائه هرگونه آمار نفتی را ممنوع اعلام کنند.