چالش‌های اقتصاد دیجیتال در ایران؛ ۶٪ خرید آنلاین در مقابل ۹۰٪ خرید سنتی

آمار نگران‌کننده خرید آنلاین در ایران

بر اساس آمار اتحادیه کشوری کسب‌وکارهای مجازی، در حالی که در برخی کشورها حجم خریدهای آنلاین بسیار بالاست، این رقم در ایران تنها ۶ درصد است و نزدیک به ۹۰ درصد خریدهای داخلی همچنان از بازارهای فیزیکی و سنتی صورت می‌پذیرد. این در حالی است که در کشورهایی مانند ترکیه حجم خرید آنلاین حدود ۲۵ درصد و در چین به ۵۰ درصد می‌رسد.

نکته قابل توجه دیگر این است که نیمی از این ۶ درصد فروش آنلاین، مربوط به معاملاتی است که از طریق شبکه‌های اجتماعی انجام می‌گیرد و تنها ۳ درصد به کسب‌وکارهای دارای وب‌سایت اختصاص دارد.

چالش‌های توسعه اقتصاد دیجیتال و موانع سرمایه‌گذاری

کارشناسان بر این باورند که برای توسعه اقتصاد دیجیتال و گسترش کسب‌وکارهای آنلاین، فراهم‌سازی زیرساخت‌ها برای فعالیت‌های الکترونیکی و برطرف کردن محدودیت‌ها امری حیاتی است. این حوزه در کشور با چالش‌های متعددی روبرو است:

• ضعف تکنولوژیک: کشور با ضعف تکنولوژیک برای بهینه‌سازی شرایط مواجه است.
• چالش‌های اینترنت: مشکلاتی نظیر کندی یا قطعی اینترنت همچنان دیده می‌شود.
• نیاز به سرمایه‌گذاری: بازار به شدت نیازمند سرمایه‌گذاری برای به‌روزرسانی زیرساخت‌ها است.
• عدم رغبت سرمایه‌گذار: به دلیل شرایط اقتصادی، امکان سرمایه‌گذاری خارجی وجود ندارد و سرمایه‌گذار داخلی نیز به دلیل وضعیت نامناسب اینترنت رغبتی برای ورود نشان نمی‌دهد.
• کاهش اعتماد عمومی: کاهش اعتماد عمومی به مشاغل و کسب‌وکارهای مجازی یکی دیگر از دلایل فاصله فروش آنلاین در ایران با سایر کشورها است.

مزایای کسب‌وکارهای مجازی و الزامات قانونی

رضا الفت نسب، رئیس اتحادیه کسب و کارهای مجازی، مهم‌ترین مزایای این حوزه را افزایش فرصت‌های شغلی و کاهش هزینه‌ها در زندگی فردی و اجتماعی دانست و تاکید کرد که صاحبان سرمایه می‌توانند در کنار کسب‌وکار سنتی خود، یک کسب‌وکار مجازی نیز داشته باشند.

طبق آیین‌نامه صدور پروانه کسب‌وکارهای مجازی، همه افراد باید برای فعالیت اقتصادی در فضای مجازی پروانه کسب از اتحادیه بگیرند و این شامل صاحبان مشاغل آفلاین نیز می‌شود.

وی همچنین در خصوص مقررات مالیاتی و امنیتی این کسب‌وکارها توضیح داد:

• کسب‌وکارهای مجازی مکلفند مالیات بپردازند و از معافیت مالیاتی برخوردار نیستند.
• این کسب‌وکارها لازم است دارای نماد اعتماد الکترونیکی باشند، اما این نماد یک مجوز نیست بلکه صرفاً یک نشان است.
• توصیه می‌شود کاربران برای جلوگیری از بروز مشکل، از سایت‌هایی خرید کنند که دارای پروانه کسب هستند.

الفت نسب همچنین بر لزوم حمایت از کسب‌وکارهای نوپای اینترنتی و استارت‌آپ‌ها تاکید کرد و پیشنهاد داد که برای پوشش ریسک‌های این کسب‌وکارها، فعالیت‌های آنلاین بیمه شوند.

قدرت ماندگار خرده‌فروشی‌های آفلاین

با وجود رونق روزافزون کسب‌وکارهای آنلاین به دلیل هزینه و سرمایه کم و سودآوری بالا، مشاغل آفلاین همچنان جایگاه خود را حفظ کرده و بیشترین سهم بازار را در اختیار دارند. مردم خرید از فروشگاه‌های فیزیکی، خرده‌فروشی‌ها و مراکز تجاری سنتی را ترجیح می‌دهند؛ زیرا می‌توانند محصول را ببینند و لمس کنند.

به عنوان مثال، شرکت «والمارت»، یکی از بزرگ‌ترین خرده‌فروشی‌های آفلاین جهان، بیش از ۴۰۰۰ فروشگاه در بیش از ۲۸ کشور دارد و ارزش این شرکت بیش از ۳۶۰ میلیارد دلار است. این آمار نشان‌دهنده ارزش بالای کسب‌وکارهای آفلاین در کنار رشد تجارت الکترونیک است.

ضرورت اقدام دولت برای توسعه اقتصاد دیجیتال

کارشناسان معتقدند که دولت باید ضمن فراهم کردن زیرساخت‌های لازم برای توسعه مشاغل اینترنتی و تسهیل‌گری در این زمینه، از موازی‌کاری در حوزه مشاغل آنلاین جلوگیری کند و با همراهی دولت، نظام واحدی در زمینه توسعه اقتصاد دیجیتال به وجود آید.

از مزایای کلیدی گسترش کسب‌وکارهای مجازی می‌توان به حذف دلالان و سودجویان از بازار، کاهش هزینه‌های فروش و رسیدن کالا به دست مصرف‌کننده با قیمت واقعی اشاره کرد. آگاهی‌بخشی به مردم در خصوص این مزایا می‌تواند به افزایش استقبال از خرید در فضای مجازی کمک کند.