فاصله معنادار ایران با جهان در تجارت الکترونیک؛ ۹۰ درصد خریدها همچنان فیزیکی است

وضعیت کنونی بازار آنلاین ایران و مقایسه جهانی

کسب و کارهای اینترنتی به دلیل نیاز به سرمایه و هزینه کم و همچنین سودآوری بالا، رونق چشمگیری یافته‌اند. نمونه‌هایی چون فروش محصولات خانگی، مزون‌های آنلاین لباس و مشاوره‌های پزشکی مجازی نشان‌دهنده ظرفیت‌های بالای این حوزه است. با این حال، علی‌رغم تدوین نسبتاً سریع قوانین اقتصاد دیجیتال در ایران نسبت به منطقه، آمارها نشان‌دهنده شکاف عمیقی بین ایران و سایر کشورها در زمینه فروش آنلاین است.

آمار و ارقام خرید آنلاین

رضا الفت نسب، رئیس اتحادیه کسب و کارهای مجازی، با اشاره به حجم ۶ درصدی خرید آنلاین در کشور، این آمار را با کشورهای دیگر مقایسه کرد:

بر این اساس، نزدیک به ۹۰ درصد خرید داخلی همچنان از بازارهای آفلاین صورت می‌پذیرد. نکته قابل توجه این است که نیمی از همین ۶ درصد خرده‌فروشی برخط، مربوط به فروش‌هایی است که از طریق شبکه‌های اجتماعی انجام می‌شود؛ به این معنا که تنها ۳ درصد به کسب‌وکارهای دارای وب‌سایت اختصاص دارد.

چالش‌های توسعه اقتصاد دیجیتال و موانع زیرساختی

کارشناسان معتقدند برای توسعه اقتصاد دیجیتال و گسترش کسب و کارهای آنلاین، رفع محدودیت‌ها و فراهم‌سازی زیرساخت‌های الکترونیکی ضروری است. دو چالش اصلی در این زمینه عبارتند از:

• ضعف تکنولوژیک: نیاز به رفع ضعف فناوری برای بهینه‌سازی شرایط فعالیت‌های آنلاین.
• چالش‌های اینترنت: عدم استفاده مطلوب از فرصت فضای مجازی و تداوم مشکلاتی مانند کندی یا قطعی اینترنت.

نیاز به سرمایه‌گذاری و جلب اعتماد

بقای کسب و کارهای اینترنتی به سرمایه‌گذاری برای به‌روزرسانی زیرساخت‌هایشان وابسته است. با این حال، به دلیل شرایط اقتصادی، امکان جذب سرمایه‌گذاری خارجی وجود ندارد و سرمایه‌گذار داخلی نیز به دلیل وضعیت نامناسب اینترنت، رغبت چندانی برای ورود به این عرصه نشان نمی‌دهد. علاوه بر این، کاهش اعتماد عمومی به مشاغل مجازی نیز یکی از دلایل مهم فاصله گرفتن مردم از خریدهای آنلاین است.

الفت نسب در این باره اظهار داشت که مهم‌ترین عامل گسترش کسب و کارهای مجازی، دسترسی به اینترنت و راه‌اندازی کم‌هزینه است، اما موضوع اعتماد کاربران از اهمیت بالایی برخوردار است.

مزایا و الزامات قانونی کسب و کارهای مجازی

مزایای کسب و کارهای اینترنتی و اقتصاد دیجیتال گسترده است. رئیس اتحادیه کسب و کارهای مجازی، مهم‌ترین مزایای این حوزه را چنین برشمرد:

• افزایش فرصت‌های شغلی برای افراد.
• کاهش هزینه‌ها در زندگی فردی و اجتماعی.
• امکان داشتن کسب و کار مجازی در کنار کسب و کار سنتی (آفلاین).
• حذف دلالان و سودجویان از بازار.
• رسیدن کالا به دست مصرف‌کننده با قیمت واقعی.

قوانین، مالیات و امنیت

کسب و کارهای مجازی مکلف به پرداخت مالیات هستند و از معافیت مالیاتی برخوردار نیستند. همچنین، برای حمایت از کسب و کارهای نوپا (استارت‌آپ‌ها)، قوانین خاصی بر اساس نوع فعالیت و میزان تولید محصول تدوین شده است.

در خصوص امنیت خرید اینترنتی، الفت نسب تاکید کرد که کسب و کارها باید دارای نماد اعتماد الکترونیکی باشند که این نماد، یک نشان است و نه مجوز. با توجه به افزایش این کسب‌وکارها، پروانه کسب از سوی اتحادیه صادر می‌شود و توصیه می‌شود که کاربران از سایت‌های دارای پروانه کسب خرید کنند تا در صورت بروز مشکل، امکان پیگیری وجود داشته باشد. همچنین، بیمه کردن فعالیت‌های آنلاین به عنوان راهکاری برای پوشش ریسک‌های این کسب و کارها مطرح شده است.

«طبق آیین نامه صدور پروانه کسب و کارهای مجازی، همه افراد باید برای فعالیت اقتصادی در فضای مجازی پروانه کسب از اتحادیه بگیرند و این شامل صاحبان مشاغل آفلاین هم می‌شود.»

جایگاه مشاغل آفلاین

با وجود رشد روزافزون کسب و کارهای آنلاین، مشاغل آفلاین همچنان جایگاه خود را حفظ کرده و بیشترین سهم بازار را در اختیار دارند. مردم خرید از فروشگاه‌های فیزیکی مانند خرده‌فروشی‌ها و مراکز تجاری را ترجیح می‌دهند؛ زیرا می‌توانند محصول را ببینند و لمس کنند. شرکت‌هایی مانند «والمارت» که با بیش از ۴۰۰۰ فروشگاه در ۲۸ کشور و ارزش بیش از ۳۶۰ میلیارد دلار فعالیت می‌کند، نشان‌دهنده ارزش بالای مشاغل آفلاین در اقتصاد جهانی است.