نشست شورای امنیت درباره قطعنامه ۲۲۳۱؛ جدال حقوقی بر سر مکانیسم ماشه

نشست جنجالی شورای امنیت پس از فعال‌سازی مکانیسم ماشه

شورای امنیت سازمان ملل متحد نشستی را با دستورکار «عدم اشاعه» جهت بررسی اجرای قطعنامه ۲۲۳۱ مصوب ۲۰ ژوئیه ۲۰۱۵، که تأییدکننده توافق جامع اقدام مشترک (برجام) است، برگزار کرد. برگزاری این جلسه به درخواست هفت کشور دانمارک، فرانسه، یونان، جمهوری کره، اسلوونی، انگلیس و ایالات متحده و با حمایت پاناما انجام شد.

این نشست، نخستین جلسه شورای امنیت در خصوص قطعنامه ۲۲۳۱ است که پس از اقدام تروئیکای اروپایی (فرانسه، آلمان و بریتانیا) در فعال‌سازی مکانیسم ماشه برگزار می‌شود. کشورهای اروپایی مدعی هستند که با فعال کردن این سازوکار، تحریم‌های سازمان ملل علیه ایران که پیش‌تر ذیل برجام تعلیق شده بودند، مجدداً برقرار شده است.

اختلافات حقوقی و رویه‌ای عمیق میان اعضای شورا

در مقابل، کشورهای چین و روسیه این اقدام را از نظر حقوقی کاملاً نامعتبر می‌دانند. آن‌ها تأکید دارند که تمامی تحریم‌ها در تاریخ ۱۸ اکتبر، همزمان با پایان رسمی اعتبار برجام و قطعنامه ۲۲۳۱، به طور دائمی لغو شده‌اند. پکن، مسکو و تهران بر این موضع پافشاری می‌کنند که شورای امنیت در آن تاریخ به رسیدگی به پرونده هسته‌ای ایران خاتمه داده و موضوع «عدم اشاعه» نیز از دستور کار شورا خارج شده است.

انتقاد شدید روسیه از برگزاری نشست

نماینده روسیه در شورای امنیت به صراحت اعلام کرد که برخی کشورها در تلاشند تا شورا را به نقض فاحش روندهای داخلی خود وادار سازند. وی با اشاره به تلاش همکاران غربی برای جا زدن این جلسه به عنوان یک نشست معمول، مخالفت قاطع مسکو را ابراز کرد.

«تمامی مفاد قطعنامه ۲۲۳۱ از ۱۸ اکتبر ۲۰۲۵ از درجه اعتبار ساقط هستند، یعنی در دهمین سالگرد تصویب برجام. در آن روز، شورای امنیت بررسی برنامه هسته‌ای ایران را متوقف کرد و مسئله عدم اشاعه از دستور کار شورای امنیت خارج شد. این تصمیم که بر پایه توافق بنا شد، در متن قطعنامه ۲۲۳۱ ذکر شده است.»

وی برگزاری این نشست را تلاشی آشکار از سوی تروئیکای اروپایی برای ازسرگیری «تحریم‌های ضدایرانی» و مکانیسم ماشه قلمداد کرد و افزود که این اقدامات به تعمیق اختلافات سیاسی و رویه‌ای در شورای امنیت دامن می‌زند. نماینده روسیه همچنین از ناتوانی اسلوونی، رئیس دوره‌ای شورای امنیت، در جلوگیری از برگزاری این نشست «بی‌دلیل» انتقاد کرد.

موضع چین در خصوص خلأهای قانونی

نماینده چین نیز در اظهارات خود به خلأهای قانونی و رویه‌ای در اقدام کشورهای غربی برای تشکیل این نشست اشاره کرد. وی یادآور شد که شورای امنیت هنوز بر سر اختیار اروپا برای فعال‌سازی مکانیسم ماشه به توافق نرسیده است.

چین هشدار داد که با وجود پایان یافتن قطعنامه ۲۲۳۱ در ۱۸ اکتبر، پافشاری برخی کشورها بر ادعاهای خود در حال تضعیف اتحاد و تقویت اختلاف‌های موجود در میان اعضای شورای امنیت است؛ اقدامی که حل و فصل سیاسی مسئله هسته‌ای ایران را با دشواری بیشتری مواجه خواهد کرد.