هشدار آلودگی هوا در ۷ شهر؛ آمار تکان‌دهنده مرگ‌ومیر و به‌روزرسانی «سیاهه انتشار»

هشدار سازمان هواشناسی: افزایش غلظت آلاینده‌ها در ۷ شهر پرجمعیت

سازمان هواشناسی کشور با صدور هشداری جدی، از افزایش غلظت آلاینده‌ها و کاهش کیفیت هوا در هفت شهر پرجمعیت کشور در اولین روزهای دی‌ماه خبر داده است. این سازمان هشدار می‌دهد که در صورت عدم مدیریت شرایط، امکان قرار گرفتن کیفیت هوا در وضعیت ناسالم برای عموم مردم وجود دارد.

آلودگی هوا به عنوان دومین عامل مرگ زودرس در جهان شناخته می‌شود، به‌طوری که از هر هشت مورد مرگ، یک مورد مستقیماً به این پدیده مرتبط است. شهرهای پرجمعیت، به‌ویژه کلانشهرها، روزهای متعددی را با افزایش غلظت آلاینده‌ها سپری می‌کنند که سلامت عمومی را به شدت تهدید می‌کند.

آمار تکان‌دهنده مرگ‌ومیر منتسب به ذرات معلق (PM2.5)

بر اساس برآوردهای انجام شده، در طول سال ۱۴۰۳ به‌طور میانگین حدود ۱۲.۷ درصد از مرگ‌های طبیعی در کشور به مواجهه طولانی‌مدت با ذرات معلق کوچک‌تر از ۲.۵ میکرون نسبت داده شده است. این رقم در پایتخت به مراتب بالاتر بوده و حدود ۱۵.۷ درصد از مرگ‌های تهران را شامل می‌شود.

• در مجموع، حدود ۳۵ هزار و ۵۴۰ مورد مرگ در کشور در سال ۱۴۰۳ در افراد بالای ۳۰ سال به دلیل مواجهه با ذرات معلق ریزتر از ۲.۵ میکرون بوده است.
• این آمار نشان می‌دهد آلودگی هوا یکی از عوامل مهم و تأثیرگذار بر سلامت عمومی در کشور است.

برای مثال، در پی یکی از اپیزودهای شدید آلودگی هوا در تهران طی روزهای ابتدایی آذرماه، اعلام شد که طی هشت روز، ۳۵۷ فوت ثبت شده که آلودگی هوا در بخشی از آن نقش داشته است.

«سیاهه انتشار»؛ ابزار کلیدی مدیریت کیفیت هوا

مسئله آلودگی هوا تنها به میزان انتشار آلاینده‌ها محدود نمی‌شود، بلکه ارتباط مستقیمی با ظرفیت اقلیمی شهرها برای تهویه طبیعی هوا دارد. در بسیاری از شهرها مانند تهران، حجم انتشار آلاینده‌ها از توان طبیعی اقلیم برای پراکندگی و پالایش هوا فراتر رفته و این ناترازی به انباشت آلاینده‌ها منجر شده است.

در این شرایط، «سیاهه انتشار» به عنوان ابزار اصلی برای شناسایی دقیق منابع آلودگی و سهم هر بخش در تولید آن، نقشی حیاتی در سیاست‌گذاری‌های مؤثر دارد.

تکمیل سیاهه انتشار ملی تا شهریور ۱۴۰۵

معاون محیط زیست انسانی سازمان حفاظت محیط زیست اعلام کرد که تهیه و به‌روزرسانی سیاهه انتشار برای کل کشور به‌طور هم‌زمان در دستور کار قرار دارد. مطالعات این طرح از شهریور ۱۴۰۴ آغاز شده و مبنای محاسبات، داده‌های تا پایان سال ۱۴۰۳ خواهد بود.

در دوره‌های گذشته، مطالعات سیاهه انتشار صرفاً برای هشت کلان‌شهر بزرگ کشور انجام می‌شد، اما برای نخستین‌بار کل کشور تحت پوشش قرار گرفته است. پیش‌بینی می‌شود تکمیل این فرآیند حدود یک سال زمان ببرد و در شهریور ۱۴۰۵ به پایان برسد.

این به‌روزرسانی ملی به صورت دقیق مشخص خواهد کرد که منابع و کانون‌های آلودگی در نقاط مختلف کشور کجا قرار دارند و ترکیب داده‌های سیاهه انتشار با تحلیل ظرفیت اقلیمی شهرها، شرط لازم برای سیاست‌گذاری مؤثر است.

ضرورت تصمیم‌گیری بر مبنای داده‌های به‌روز

رئیس مرکز ملی پیش‌بینی و مدیریت بحران مخاطرات وضع هوا تأکید کرده است که شهرهایی که از نظر جغرافیایی، توپوگرافی و شرایط جوی مستعد پایداری هوا، وارونگی دما و سکون هستند، حتی با انتشار کمتر نیز در معرض آلودگی شدید قرار می‌گیرند. بنابراین، برنامه‌ریزی و مدیریت کیفیت هوای کلانشهرها باید بر مبنای پژوهش و مطالعات دقیق و به‌روز باشد.

مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای تهران نیز پیش‌تر اعلام کرده بود که سیاهه انتشار جدید پایتخت که سهم بخش‌هایی مانند کشاورزی، تاکسی‌های اینترنتی و الگوی رانندگی را نیز در بر می‌گیرد، در روز هوای پاک رونمایی خواهد شد.

سهم منابع آلاینده در تهران (بر اساس سیاهه انتشار ۱۳۹۶)

آخرین سیاهه انتشار پایتخت (مربوط به سال ۱۳۹۶) نشان می‌دهد که سهم منابع متحرک در تولید ذرات معلق کمتر از ۲.۵ میکرون، ۶۰ درصد بوده و کامیون‌ها پررنگ‌ترین سهم را در میان منابع متحرک داشته‌اند. با توجه به تغییرات آماری در ناوگان حمل و نقل، فرسودگی و الگوی مصرف انرژی، انتظار می‌رود سیاهه انتشار سال ۱۴۰۵ تفاوت معناداری با داده‌های قدیمی داشته باشد.