انتقاد فعالان لندتک در ایفتکس: بانک‌ها ریسک را منتقل کرده و صرفاً درآمدزایی می‌کنند.

فعالان حوزه لندتک (فناوری‌های اعتباری) در جریان نمایشگاه «ایفتکس»، ضمن انتقاد شدید از مدل‌های سنتی تسهیلات‌دهی، تأکید کردند که بانک‌ها با انتقال کامل ریسک نکول به پلتفرم‌های لندتک، عملاً این شرکت‌ها را به بازوی درآمدزایی سهل‌الوصول خود تبدیل کرده‌اند. از دیدگاه این فعالان، در غیاب یک نظام اعتبارسنجی مدرن و اشتراک‌گذاری آزادانه داده‌های رفتاری، تداوم رشد این صنعت در گرو بازنگری اساسی در مدل‌های مدیریت ریسک و حرکت به سمت محصولات نوآورانه‌ای است که شمول مالی واقعی را رقم بزنند.

جایگاه لندتک در اکوسیستم مالی کشور

علیرضا قنادان، مدیرعامل لندو، در ابتدای پنل «لندتک‌ها از بدهی تا بازار خرید»، لندتک را یکی از درخشان‌ترین حوزه‌های صنعت فین‌تک دانست که در سال‌های اخیر رشد قابل‌توجهی را تجربه کرده است. با این حال، او متذکر شد که سهم بازیگران لندتک از کل تسهیلات خرد پرداختی سالانه در کشور، مجموعاً بیش از ۲ تا ۳ درصد نیست.

قنادان با تأکید بر ماهیت ریسک‌محور این کسب‌وکار افزود: «لندتک در ذات خود یک بیزینس مدیریت ریسک است و هرچه جلوتر می‌رویم، اهمیت این موضوع جدی‌تر می‌شود. مدل‌هایی که امروز در حوزه لندتک در حال اجراست، نیازمند بازنگری اساسی است، چرا که ریسک‌های در حال شکل‌گیری، بیش از آنکه متوجه مردم باشد، متوجه خود لندتک‌ها و سهامداران آنهاست.»

انتقال کامل ریسک نکول به پلتفرم‌ها

مدیرعامل لندو در ادامه به نقش نظام بانکی در افزایش ریسک لندتک‌ها اشاره کرد و تصریح نمود: «بانک‌ها با تأمین مالی لندتک‌ها عملاً بخشی از ریسک‌های خود را با نرخ‌های نکول بالا به این شرکت‌ها منتقل می‌کنند. این موضوع باعث می‌شود لندتک‌ها ناخواسته ریسک خود و سهامدارانشان را افزایش دهند. در شرایطی که فشارهای معیشتی، کاهش ارزش پول و افت توان مالی مردم تشدید شود، این ریسک می‌تواند ابتدا لندتک‌ها و سپس بخشی از صنعت بانکی را درگیر کند.»

وی درباره وضعیت شرکت لندو پس از تغییرات مربوط به بانک آینده توضیح داد که لندو شرکتی مستقل است و این تغییرات بیشتر شبیه تغییر سهامدار بوده و مشکل عملیاتی خاصی ایجاد نکرده است. او همچنین اعلام کرد که این شرکت در حال مذاکره و عقد قرارداد با چند بانک دیگر برای دریافت خطوط اعتباری جدید است.

«ممکن است داشتن بازوی لندتکی مانند لندو برای بانک ملی جذاب باشد، اما لزوماً برای ما جذاب نیست؛ چرا که بانک‌ها از نظر پختگی و تجربه در همکاری با لندتک‌ها در سطوح متفاوتی قرار دارند و نوع نگاه و رویکرد هر بانک کاملاً مشهود است.»

قنادان در پایان بر ضرورت تغییر مدل‌های تسهیلات‌یاری رایج تأکید کرد و گفت که این مدل‌ها دیگر پاسخگوی شرایط امروز نیستند و لندتک‌ها ناگزیرند به سمت محصولات نوآورانه حرکت کنند.

ضرورت گذر از وثیقه به الگوریتم‌های رفتاری

پدرام ورشوکار، رئیس هیئت‌مدیره دارا، با اشاره به تفاوت مدل‌های فعالیت لندتک‌ها (برخی متمرکز بر اعتبار و برخی بازوی بانک‌ها برای تخصیص وام خرد) بیان کرد که در ساختار کنونی، بانک‌ها هیچ ریسکی برای خود متصور نیستند و ریسک عملاً به سهامداران لندتک و صاحبان امضا منتقل می‌شود.

چالش نبود اعتبارسنجی کارآمد

ورشوکار یکی از چالش‌های اصلی را نبود یک مدل یکپارچه و قابل اتکای اعتبارسنجی ملی دانست و توضیح داد: «مراکز اعتبارسنجی فاصله معناداری با وضعیت ایده‌آل دارند که بخشی از آن ناشی از تغییرات مدیریتی مداوم است.»

او با اشاره به تزلزل رشد اقتصادی واقعی کشور، تأکید کرد که در تلاطم‌های اقتصادی پیش‌بینی رفتار افراد حتی با بهترین رتبه اعتباری دشوار است و این موضوع اهمیت ابزارهای کنترلی و الگوریتم‌های رفتاری را دوچندان می‌کند. همچنین، چک صیادی نیز نتوانسته خلأ را برای لندتک‌ها پر کند، زیرا فرایندهای حقوقی وصول، به دلیل کاهش ارزش پول، عملاً تنها از قطعی شدن نکول جلوگیری می‌کنند، نه حفظ ارزش آن.

وی لزوم تحلیل رفتار اعتباری را فراتر از نداشتن چک برگشتی در لحظه دانست و تصریح کرد: «آنچه اهمیت دارد بررسی رفتار اعتباری فرد در سال‌های گذشته و در مواجهه با بحران‌هاست که باید با الگوریتم‌های هوشمند و مبتنی بر هوش مصنوعی انجام شود.»

لزوم ایجاد یک اکوسیستم برای تبادل اطلاعات

محمدمهدی اسماعیلی، مدیرعامل سیموتک بانک تجارت، به چالش‌های اعتبارسنجی ایرانیان اشاره کرد و گفت که اگرچه داده‌های دریافتی باکیفیت هستند، اما مسأله اصلی نحوه محاسبه و تفسیر این دیتا است. او گفت که اولویت‌های محاسبه در نظام رتبه‌بندی (مانند اهمیت بالای بدهی مالیاتی) الزاما منطبق با نیاز عملیاتی لندتک‌ها نیست.

مالکیت داده‌های رفتاری مشتریان

اسماعیلی با اشاره به تجربه جهانی در خصوص مالکیت داده‌های مالی مشتریان، که بر اساس حکم قضایی متعلق به خود مشتری است، اظهار داشت: «اگر این مفهوم به‌صورت قانونی در کشور ما هم پیاده می‌شد، بسیاری از مشکلات امروز وجود نداشت. امروز بانک‌ها و پلتفرم‌های بزرگ، دیتا را ملک شخصی خودشان می‌دانند و حتی با رضایت مشتری هم حاضر به اشتراک‌گذاری آن نیستند و این یکی از مشکلات اصلی اکوسیستم است.»

وی افزود که پلتفرم‌های بزرگی نظیر اسنپ و دیجی‌کالا نیز از بحث نکول متأثر شده‌اند و مدیریت آن را در دستور کار دارند. مدیرعامل سیموتک ایجاد یک اکوسیستم داده‌محور را راهگشا دانست که در آن، فردی که در یکی از اجزای اکوسیستم دچار نکول می‌شود، از کل خدمات مجموعه‌های عضو محروم شود تا بالاترین بازدارندگی در کنترل ریسک ایجاد گردد.

بانک‌ها به‌دنبال درآمد سهل‌الوصول از لندتک‌ها

احمد وطنی، مدیرعامل ونسی، نیز در این پنل به چالش‌های اعتبارسنجی اشاره کرد و گفت که در ایران، وقتی نمره اعتباری کاهش می‌یابد و فرد وارد لیست سیاه می‌شود، هیچ مکانیزمی برای بازگرداندن رتبه وجود ندارد، حتی با پرداخت به‌موقع اقساط.

وطنی تأکید کرد که چارچوب‌های سخت‌گیرانه بانک‌ها، مانند ممانعت از ارائه اعتبار به دلیل چک برگشتی یا غیبت سربازی، حتی در صورت وجود وثایق ارزشمندی چون دارایی‌های دیجیتال (بیت‌کوین، اتریوم) یا طلا، دست لندتک‌ها را می‌بندد.

«لندتک‌ها معمولا در نقطه فروش اعتبار می‌دهند که یعنی هدفمند عمل می‌کنند، اما متأسفانه در کانال‌های تلگرامی و فضاهای مشابه که وام‌فروشی انجام می‌شود، هیچ مکانیزم کنترلی و نظارتی از سوی رگولاتور وجود ندارد. به‌طور کلی لندتک‌ها خیلی محافظه‌کارانه‌تر از بانک‌ها عمل می‌کنند.»

مدیرعامل ونسی در پایان گفت که همکاری با لندتک‌ها برای بانک‌ها بسیار جذاب شده است، زیرا بانک‌ها تمام ریسک را به لندتک‌ها واگذار کرده و یک درآمد سهل‌الوصولی نیز کسب می‌کنند. با این حال، او معتقد است لندتک‌ها نه می‌توانند به‌طور مستقیم مشکلات اقتصادی مردم را حل کنند و نه قرار است تأثیر آنچنانی بر اقتصاد کلان داشته باشند، بلکه صرفاً ابزاری برای تأمین مالی در لحظه خرید کالا یا خدمات هستند.