موریتانی؛ جهش بزرگ انرژی پاک با هدف ۷۰٪ تجدیدپذیر تا ۲۰۳۰ و پروژه ۴۰ گیگاواتی هیدروژن

گذار تاریخی انرژی و اهداف ملی

موریتانی، کشور وسیعی در غرب آفریقا که از تابش فراوان آفتاب و بادهای پایدار بهره‌مند است، در کمتر از دو دهه مسیر حیرت‌انگیزی را در گذار انرژی پیموده است. پیش از سال ۲۰۰۸، سهم منابع تجدیدپذیر در تولید برق این کشور کمتر از ۱ درصد بود، اما امروز بیش از ۵۰ درصد برق آن عمدتاً از طریق انرژی‌های باد و خورشید تأمین می‌شود. این جهش، نشان‌دهنده عزم ملی برای ساخت اقتصادی پایدار و کاهش فقر انرژی در قاره آفریقاست.

با وجود این پیشرفت، همچنان کمتر از ۱۰ درصد خانوارهای روستایی به برق دسترسی دارند. هدف دولت این است که تا پایان دهه جاری، به دسترسی جهانی به برق دست یابد و تا سال ۲۰۳۰، ۷۰ درصد از انرژی مورد نیاز کشور را از منابع تجدیدپذیر تامین کند.

آمار و ارقام کلیدی

روند توسعه انرژی پاک در موریتانی شتاب چشمگیری گرفته است. در سال ۲۰۲۰، ۳۷ درصد از کل برق کشور از منابع تجدیدپذیر تولید می‌شد که شامل:

• ۱۷ درصد از برق‌آبی
• ۲۰ درصد دیگر به طور مساوی از انرژی خورشیدی و بادی

دولت موریتانی اکنون فراتر از تولید داخلی، به دنبال صادرات انرژی پاک به شکل هیدروژن سبز است تا اقتصاد خود را که ۹۳ درصد از صادراتش مواد خام معدنی است، به سمت اقتصاد مبتنی بر انرژی‌های پاک تغییر دهد.

پتانسیل‌های بی‌نظیر موریتانی در انرژی پاک

خورشید صحرا، نیروی آینده

سرزمین پهناور موریتانی با بیش از ۱۰ ساعت تابش مستقیم خورشید در روز، از بالاترین پتانسیل‌های خورشیدی جهان برخوردار است. تابش شدید و مستمر نور خورشید، این کشور را به موقعیتی ویژه برای جذب سرمایه‌گذاری خارجی در پروژه‌های خورشیدی عظیم تبدیل کرده است. این سرمایه‌گذاری‌ها نه تنها به تحقق اهداف انرژی تجدیدپذیر کمک می‌کنند، بلکه موجی از اشتغال‌زایی محلی و انتقال فناوری را نیز به همراه آورده‌اند.

بادهای نوادیبو، طلای سفید

موریتانی به‌ویژه در سواحل خود از بادهای مداوم با سرعت متوسط ۷ متر بر ثانیه بهره‌مند است. منطقه نوادیبو در شمال، یکی از مناسب‌ترین نقاط قاره برای احداث مزارع بادی به شمار می‌رود. بر اساس برنامه انرژی ملی، دولت قصد دارد از این بادهای ساحلی و فراساحلی برای تولید برق مستقیم و همچنین تولید هیدروژن سبز از طریق الکترولیز استفاده کند.

انرژی امواج، منبع بی‌پایان

موریتانی با داشتن ۷۵۴ کیلومتر خط ساحلی در امتداد اقیانوس اطلس، منبع بی‌پایانی از انرژی امواج را در اختیار دارد.

تخمین‌ها نشان می‌دهد که قدرت متوسط امواج در هر متر از خط ساحلی حدود ۱۷.۵ کیلووات ساعت است. این پتانسیل در مجموع می‌تواند بیش از ۳۰۰ هزار مگاوات برق در شبانه‌روز تولید کند؛ رقمی که ۱۰۰ برابر کل تولید برق فعلی کشور (حدود ۳۰۰۰ مگاوات) است.

مهار تنها ۱ درصد از این پتانسیل می‌تواند برق موردنیاز کل کشور را تامین و زمینه صادرات انرژی را فراهم کند.

انرژی زیست‌توده و اقتصاد دام‌محور

موریتانی با بیش از ۲۲ میلیون راس دام (گاو، شتر، گوسفند و بز)، منبع عظیمی برای تولید انرژی زیستی دارد. دولت در قالب برنامه‌های روستایی، استفاده از فضولات دامی برای تولید بیوگاز و برق ارزان را آغاز کرده است. این پروژه‌ها ضمن کاهش وابستگی به گازوئیل وارداتی، با تولید کود آلی به بهبود سلامت خاک و افزایش بهره‌وری کشاورزی کمک می‌کنند.

پروژه‌های عظیم و همکاری‌های بین‌المللی

پروژه ۴۰ گیگاواتی هیدروژن سبز

یکی از جاه‌طلبانه‌ترین طرح‌های انرژی در جهان اکنون در موریتانی در حال شکل‌گیری است: دولت قصد دارد بزرگ‌ترین پروژه تولید هیدروژن سبز جهان با ظرفیت ۴۰ گیگاوات را راه‌اندازی کند. این طرح که با مشارکت شرکت‌های چندملیتی در حال طراحی است، موریتانی را در آینده به یکی از قطب‌های صادرات هیدروژن به اروپا تبدیل خواهد کرد.

قرارداد ۳۰۰ میلیون دلاری نیروگاه هیبریدی

در ژانویه ۲۰۲۵، دولت موریتانی نخستین قرارداد تولید برق مستقل (IPP) خود را به ارزش ۳۰۰ میلیون دلار با شرکت ایوا گرین انرژی امضا کرد. بر پایه این قرارداد، یک نیروگاه ۶۰ مگاواتی هیبریدی خورشیدی ـ بادی ساخته خواهد شد که تا سپتامبر ۲۰۲۶ وارد مدار می‌شود و ظرفیت برق نصب‌شده کشور را حدود ۴۵۰ مگاوات افزایش می‌دهد.

سید احمد ولد بوه، وزیر دارایی موریتانی، این همکاری را نشانه‌ای از اعتماد بخش خصوصی به سیاست‌های دولت در تنوع‌بخشی انرژی دانست و تاکید کرد:

«این پروژه نه‌تنها گامی در جهت خودکفایی انرژی است، بلکه جامعه محلی را از نظر اشتغال و امنیت انرژی توانمند می‌کند.»

طرح منطقه‌ای «از صحرا تا نیرو»

پروژه مذکور، بخشی از ابتکار منطقه‌ای «از صحرا تا نیرو» است که در سال ۲۰۱۹ توسط بانک توسعه آفریقا (AfDB) راه‌اندازی شد. این طرح با هدف استفاده از پتانسیل خورشیدی ۱۱ کشور ساحل آفریقا طراحی شده و از سرمایه‌گذاری بخش خصوصی برای برق‌رسانی به میلیون‌ها نفر حمایت می‌کند.

وزیر انرژی موریتانی تاکید کرده است که مدل تامین مالی خصوصی این پروژه، فرصتی ایجاد می‌کند تا کشور بدون افزایش بدهی عمومی، تولید برق را گسترش دهد.

چشم‌انداز ۲۰۳۰ و آینده روشن

موریتانی در مدت کوتاهی از کشوری فاقد برق کافی به یکی از پیشگامان انرژی پاک در آفریقا تبدیل شده است. رشد برق خورشیدی و بادی، پروژه هیدروژن سبز ۴۰ گیگاواتی، و توسعه نیروگاه‌های هیبریدی نشان می‌دهد که گذار انرژی این کشور صرفاً یک برنامه نیست، بلکه یک جهت‌گیری ملی برای توسعه پایدار است.

اگر دولت بتواند برنامه‌های خود را برای دسترسی برق روستایی و سرمایه‌گذاری در انرژی‌های پاک ادامه دهد، موریتانی می‌تواند تا سال ۲۰۳۰ یکی از نخستین کشورهای آفریقایی باشد که بیش از ۷۰ درصد برق خود را از انرژی‌های تجدیدپذیر تولید می‌کند. در این مسیر، خورشید، باد و موج‌های اقیانوس اطلس ستون‌های اصلی پیشرفت آینده کشور خواهند بود.