دانشگاه نسل چهارم؛ هوشمند و مسئله‌محور/ ظرفیت علمی مغفول‌مانده زنان در ایران

تحول بنیادین در رسالت دانشگاه‌ها

زهرا بهروزآذر با اشاره به سیر تکاملی نهاد دانشگاه، نسل‌های پیشین را این‌گونه تشریح کرد:

• نسل اول: محل اصلی آموزش.
• نسل دوم: کانون متمرکز پژوهش.
• نسل سوم: عرصه کارآفرینی و تجاری‌سازی دانش.

وی تصریح کرد که امروز در آستانه استقرار دانشگاه نسل چهارم قرار داریم؛ دانشگاهی که تنها تولیدکننده دانش نیست، بلکه با بهره‌گیری از فناوری‌های نوین مانند هوش مصنوعی، داده‌های بزرگ و نوآوری‌های میان‌رشته‌ای، مستقیماً در حل مسائل پیچیده کشور، توسعه پایدار و سیاست‌گذاری علمی نقش‌آفرینی می‌کند و مرز میان دانشگاه و جامعه را کمرنگ می‌سازد.

رویکرد عملی دولت به حل مسائل ملی

معاون رئیس‌جمهور، نگاه عملی دولت چهاردهم به این رویکرد را صرفاً یک شعار ندانست و به مثالی عینی اشاره کرد:

برای حل مسئله مهمی مانند آب، امروز بیش از ۷۰ استاد و متخصص دانشگاهی در کنار هیئت دولت حضور یافته‌اند تا با شناسایی دقیق مسئله و بررسی راهکارها، مؤثرترین مسیر اجرایی انتخاب شود.

ایشان تأکید کرد که تجلیل از پژوهشگران و برگزاری آئین‌هایی نظیر جایزه بانوی علم ایران، اقدامی راهبردی است که نشان‌دهنده باور دولت به مشارکت همه اندیشمندان کشور، فارغ از تمرکزگرایی و پایتخت‌نشینی، در حل مسائل ملی است.

نقش محوری پژوهشگر در دانشگاه نسل چهارم

بهروزآذر با تأکید بر نقش حیاتی پژوهشگران در این تحول، اظهار داشت که در الگوی جدید، پژوهشگر صرفاً تولیدکننده مقاله نیست:

• تحلیلگر مسئله.
• طراح راه‌حل.
• پیونددهنده علم و عمل.

وی افزود: پیشرفت علمی، استقلال فناورانه و اقتدار ملی بدون تلاش خلاقانه پژوهشگران و جامعه علمی کشور امکان‌پذیر نخواهد بود و خرد جمعی، خلاقیت و نوآوری پژوهشگران، مهم‌ترین سرمایه ایران برای حل مسائل پیچیده است.

شکاف آماری: ظرفیت مغفول‌مانده زنان

معاون امور زنان و خانواده رئیس‌جمهور در بخش دیگری از سخنان خود به وضعیت زنان در عرصه علم و فناوری اشاره کرد و آمار متناقضی را مطرح ساخت که نشان‌دهنده ظرفیت مغفول‌مانده این قشر است:

• بیش از ۶۰ درصد ورودی‌های دانشگاه‌ها را دختران تشکیل می‌دهند.
• تنها ۱۲ درصد شرکت‌های دانش‌بنیان توسط زنان اداره می‌شود.
• فقط ۳۵ درصد از دختران فارغ‌التحصیل وارد بازار کار می‌شوند.
• ۲۴ درصد اختراعات کشور توسط زنان ثبت شده که بالاتر از میانگین جهانی است.

وی معرفی الگوهای موفق زن در عرصه علم و پژوهش، به‌ویژه برای نسل نوجوان، را ضرورتی جدی دانست تا دانش‌آموزان بدانند آموخته‌های علمی چگونه می‌تواند گره‌ای از زندگی فردی و مسائل کشور باز کند.