رونمایی از جایزه «بانوی علم ایران» به نام مادر شیمی ایران؛ معرفی برگزیدگان نخستین دوره

دانشگاه شیراز با هدف ارج نهادن به نقش بی‌بدیل و سرنوشت‌ساز زنان در توسعه علمی کشور، از جایزه معتبر «بانوی علم ایران» که مزین به نام پروفسور افسانه صفوی، مادر شیمی ایران است، رونمایی کرد. این جایزه که توسط معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه شیراز طراحی شده، به بانوان پژوهشگری اعطا می‌شود که فراتر از وظایف شغلی، فعالیت‌های شاخص و ماندگاری در حوزه‌های علوم پایه، علوم انسانی، علوم زیستی و مهندسی داشته‌اند.

پیام راهبردی «مادر شیمی ایران» درباره نقش زنان

پروفسور افسانه صفوی، استاد پیشکسوت و چهره ماندگار شیمی ایران، در این مراسم تأکید کرد که اهدای جایزه «بانوی علم» صرفاً یک تقدیر فردی نیست، بلکه نشانه نگاهی آگاهانه و مسئولانه به نقش ریشه‌دار، اثرگذار و سرنوشت‌ساز زنان در پیشرفت علمی کشور است.

این رویداد نشان‌دهنده نگاهی آگاهانه و مسئولانه به نقش زنان در پیشرفت علمی ایران است؛ نقشی که نه تازه است و نه حاشیه‌ای، بلکه ریشه‌دار، تأثیرگذار و سرنوشت‌ساز است.

وی با اشاره به حضور آشکار، نظام‌مند و اثرگذار زنان در دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی در دهه‌های اخیر، بیان کرد که امروز بانوان دانشمند ایرانی در تمامی عرصه‌های علمی، همپای مردان و گاه پیشتازتر از آنان در حال خلق دانش و حل مسائل پیچیده جامعه هستند. این دستاورد حاصل سال‌ها تلاش، پشتکار و باور به این حقیقت است که علم جنسیت نمی‌شناسد.

صفوی همچنین با تأکید بر چالش‌های مسیر علمی زنان، از جمله توازن میان مسئولیت‌های حرفه‌ای و خانوادگی و کلیشه‌های اجتماعی، ایستادگی خردمندانه در برابر این چالش‌ها را ویژگی متمایزکننده زنان دانشمند ایرانی دانست و افزود: پیام راهبردی این جایزه این است که زنان می‌توانند و باید در بالاترین سطوح علم، مرجعیت و رهبری علمی حضور داشته باشند.

اهمیت و معیارهای جایزه «بانوی علم ایران»

بهرام همتی‌نژاد، معاون پژوهش و فناوری دانشگاه شیراز، ضمن تشریح اهداف این جایزه، معیار اصلی دریافت آن را فعالیت‌های علمی فاخر و اثرگذار بانوان پژوهشگر ایرانی در قید حیات با حداقل ۱۰ سال سابقه پژوهشی، وابستگی به مراکز علمی - پژوهشی ایران و داشتن حسن شهرت اعلام کرد.

اهداف بنیادین اهدای جایزه

به گفته همتی‌نژاد، اهدای این جایزه که مزین به نام پروفسور افسانه صفوی است، سه هدف بنیادین را دنبال می‌کند:

• ایجاد انگیزه تصاعدی در میان بانوان برای تعمیق نقش‌آفرینی‌شان در مسیر علم.
• نهادینه‌سازی و فرهنگسازی ارزش و جایگاه والای مادران علمی کشور.
• الگوسازی قوی از شخصیت‌های علمی موفق برای بانوان نخبه در ابتدای مسیر.

معیارهای هشت‌گانه انتخاب برنده

کمیته علمی برای انتخاب برنده، متقاضیان را بر اساس احراز حداقل سه شرط از هشت شرط زیر ارزیابی می‌کند که نشان‌دهنده سطح بالای انتظارات از برندگان است. این شروط عبارتند از:

1. صاحب نظریه، تئوری یا اکتشاف جدید (با تأیید مراجع ملی و جهانی).
2. کسب جوایز شاخص ملی و بین‌المللی.
3. کسب عنوان استاد نمونه کشوری، پژوهشگر برگزیده کشوری یا استاد ممتاز دانشگاهی.
4. قرار گرفتن در فهرست محققان پراستناد ۱درصد و ۲درصد در رشته مربوطه.
5. سردبیری یا عضویت در گروه دبیران نشریات معتبر ملی یا بین‌المللی.
6. دریافت گرنت یا بورس معتبر بین‌المللی.
7. عضویت در فرهنگستان‌های ملی یا بین‌المللی.
8. عضویت در هیأت مدیره انجمن‌های علمی ملی یا بین‌المللی.

همچنین فعالیت‌هایی فراتر از شغل در حوزه‌هایی مانند ایجاد رشته‌های جدید، طراحی برنامه‌های آموزشی مؤثر، اعتلای نام ایران در جهان، و نقش‌آفرینی در ترویج علم و توسعه پایدار نیز در ارزیابی‌ها لحاظ می‌شود. جایزه این دوره با حمایت مالی موقوفه دکتر کاظمی لاری و شرکت فراسان اعطا شده است.

معرفی برگزیدگان نخستین دوره جایزه

نتایج اولین دوره جایزه «بانوی علم ایران» به شرح زیر اعلام شد:

• منتخب اصلی: دکتر آزاده تجردی، استاد شیمی دانشگاه علم و صنعت.
• منتخب جوان شایسته تقدیر: مهشید خرازی‌های اصفهانی، عضو هیئت‌علمی دانشکده مهندسی مواد دانشگاه صنعتی اصفهان.

پروفسور افسانه صفوی؛ مادر شیمی ایران

پروفسور افسانه صفوی، متولد ۱۳۳۴ در شیراز، استاد پیشکسوت دانشگاه شیراز و ملقب به مادر شیمی ایران، از نوابغ و چهره‌های ماندگار ایران‌زمین در رشته شیمی تجزیه است. وی در تربیت بسیاری از متخصصین رشته شیمی که هم‌اکنون در دانشگاه‌ها و صنعت کشور فعال هستند، نقشی ارزنده ایفا کرده است. از جمله افتخارات این بانوی دانشمند می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• دریافت جایزه Medal Lecture از آکادمی علوم جهان سوم (TWAS).
• دریافت جایزه علمی بین‌المللی پروفسور عبدالسلام.
• دریافت بورس Humboldt از کشور آلمان.
• احراز نشان دانش و صاحب کرسی پژوهشی علامه طباطبایی.
• کسب جوایز ملی متعدد از جمله جشنواره خوارزمی و شیمیدان برجسته کشوری.
• حضور در لیست دانشمندان ۱% و ۲% جهان.

معاونت پژوهش و فناوری دانشگاه شیراز در سال ۱۴۰۳، با هدف تکریم و الگوسازی این چهره ماندگار، جایزه «بانوی علم ایران» را به نام ایشان نامگذاری کرده است.