خسارت روزانه ۱.۵ تا ۲ میلیون دلاری توقف کامیون‌ها در مرز دوغارون

ابعاد بحران در مرز استراتژیک دوغارون

مرز دوغارون در استان خراسان رضوی، به دلیل موقعیت ممتاز جغرافیایی و همجواری با افغانستان و آسیای میانه، نه تنها یک مرز استانی بلکه یک گذرگاه ملی و راهبردی محسوب می‌شود و نقشی تعیین‌کننده در صادرات، واردات و ترانزیت کشور ایفا می‌کند. عملکرد این مرز مستقیماً بر رقابت‌پذیری تجار و اعتبار اقتصادی ایران در منطقه اثرگذار است.

در هفته‌ها و ماه‌های اخیر، افزایش بی‌سابقه توقف‌ها در این مرز مشاهده شده است. توقف خروج کامیون‌ها به ۷ تا ۸ روز و در مواردی حتی بیشتر رسیده است و بیش از ۱۵۰۰ دستگاه کامیون متوقف شده‌اند. همچنین، توقف ورود کامیون‌های خالی از اسلام‌قلعه به دوغارون بین ۵ تا ۶ روز گزارش شده و کامیون‌های برگشتی از هرات تا ۲۰ روز در انتظار مانده‌اند. بر اساس آمارهای غیررسمی، حدود ۱۲۰۰ کامیون ایرانی نیز در گمرک اسلام‌قلعه افغانستان متوقف هستند.

برآورد خسارت‌های مستقیم و پنهان

برآوردها نشان می‌دهد که این وضعیت، زنجیره‌ای از هزینه‌ها و پیامدهای اقتصادی جدی را به دنبال داشته است. خسارت‌های واردشده به اقتصاد کشور در نتیجه این توقف‌ها، به صورت روزانه رقمی قابل توجه را شامل می‌شود:

خسارت‌های مالی مستقیم

تبعات پنهان و اجتماعی

علاوه بر ارقام قابل محاسبه، توقف‌های طولانی‌مدت تبعات پنهان و اجتماعی جدی نیز به همراه دارد. این خسارت‌ها اگرچه عدد مشخصی ندارند، اما در بلندمدت بسیار پرهزینه‌تر از خسارت‌های مستقیم خواهند بود:

• افزایش زمینه‌های فساد اداری و رویه‌های غیرشفاف در شرایط ازدحام و صف‌های طولانی.
• تضعیف اعتماد فعالان اقتصادی و رانندگان به کارآمدی فرآیندها.
• فرسودگی روانی و معیشتی رانندگان و خانواده‌های آنان.
• افزایش نارضایتی اجتماعی در مناطق مرزی.
• آسیب به اعتبار تجاری کشور در تعاملات منطقه‌ای.

راهکارهای عملیاتی برای حل چالش دوغارون

برای حل این چالش حیاتی، مجموعه‌ای از اقدامات و راهکارهای پیشنهادی مطرح شده است که اجرای قاطع آن‌ها می‌تواند به روان‌سازی مرز و احیای اعتبار تجاری کشور کمک کند:

• اجرای توافقنامه اقتصادی خراسان–هرات: با محوریت شبانه‌روزی شدن مرز و تردد هدفمند تا ۲۰۰۰ کامیون در روز.
• توسعه زیرساخت‌ها: تفکیک و افزایش گیت‌های ورود و خروج و توسعه سامانه‌های الکترونیکی کنترل و بازرسی.
• نقش‌آفرینی استانداری: هماهنگی راهبردی استاندار خراسان رضوی میان همه دستگاه‌های مستقر در مرز، به‌ویژه گمرک و سازمان حمل‌ونقل.
• ایجاد فورس اجرایی: تشکیل یک فورس اجرایی کوتاه‌مدت برای به‌روزرسانی خروجی‌ها و تخلیه صف‌ها.
• اجرای مصوبات ملی: اجرای کامل مصوبه ستاد ملی ترانزیت و مصوبه هیات وزیران به‌عنوان اسناد ملی معتبر.
• استفاده از ظرفیت منطقه آزاد: بهره‌گیری موثر از ظرفیت منطقه آزاد تجاری دوغارون در مدیریت و تسهیل ورود کامیون‌های خالی افغانستان.
• تعامل مرزی: تعامل مستمر مدیران با گمرک اسلام‌قلعه و مشارکت دوجانبه در آماده‌سازی زیرساخت‌ها.

حمایت از کارکنان مرزی

در کنار موارد فوق، حمایت معیشتی، انگیزشی و جبرانی از نیروی انسانی و کارکنان مستقر در مرز، از طریق پرداخت اضافه‌کاری متناسب با شرایط خاص کاری و پیش‌بینی بسته‌های حمایتی هدفمند، می‌تواند به افزایش انگیزه و بهره‌وری نیروی انسانی، کاهش فرسودگی شغلی و تسریع فرآیندهای اجرایی و کنترلی کمک کند.