کاهش ۵۰ درصدی کشت پنبه در گرمسار؛ تلاش برای حفظ «طلای سفید» با ارقام کم‌مصرف

چالش کم‌آبی و ضرورت اصلاح الگوی کشت در گرمسار

شهرستان گرمسار در حاشیه کویر سال‌هاست با چالش مزمن کم‌آبی دست و پنجه نرم می‌کند؛ وضعیتی که بخش کشاورزی و به‌ویژه کشت محصولات راهبردی مانند پنبه را تحت‌الشعاع قرار داده و سیاست‌های کشت را ناگزیر به سوی مدیریت مصرف آب و اصلاح الگو سوق داده است. کاهش بارندگی، افت منابع آب زیرزمینی و تامین نشدن حق‌آبه‌های قانونی، تصمیم‌گیری درباره نوع و سطح زیر کشت را به یک مساله حیاتی تبدیل کرده است.

در چنین شرایطی، حفظ کشت محصولات راهبردی نیازمند بازنگری در روش‌ها، انتخاب ارقام مناسب و همراهی کشاورزان با سیاست‌های سازگار با اقلیم است. پنبه به‌عنوان یکی از محصولات صنعتی و راهبردی، نمونه‌ای روشن از این تغییر رویکرد در کشاورزی گرمسار به شمار می‌رود که اکنون با سطحی محدودتر اما هدفمندتر کشت می‌شود.

کاهش ۵۰ درصدی کشت پنبه به دلیل عدم تامین حق‌آبه

مدیر جهاد کشاورزی گرمسار اعلام کرد که سطح زیر کشت پنبه در سال زراعی جاری بیش از ۳۰۰ هکتار است که این رقم نسبت به سال‌های گذشته حدود ۵۰ درصد کاهش دارد. علت اصلی این کاهش، تامین نشدن حق‌آبه شهرستان و محدودیت منابع آبی است که امکان کشت بهاره در بخش قابل توجهی از اراضی را فراهم نکرد.

حفظ عملکرد با ارقام کم‌مصرف و مدیریت مزرعه

با وجود محدودیت‌ها و کاهش سطح زیر کشت، تلاش شد کشت پنبه به دلیل نقش مهم آن در اقتصاد کشاورزی و زنجیره تولید صنعتی، به‌طور کامل حذف نشود. عملکرد پنبه در سال زراعی جاری رضایت‌بخش بوده و پیش‌بینی می‌شود حدود یک‌هزار تن پنبه از مزارع شهرستان برداشت شود.

این میزان تولید، اهمیت مدیریت مزرعه و استفاده از ارقام مناسب را برای جبران بخشی از اثرات کاهش منابع آب نشان می‌دهد. در همین راستا، الگوی کشت به سمت استفاده از ارقام کم‌مصرف‌تر تغییر یافته است:

• در سال زراعی جاری، ارقامی مانند «ساجدی» و «خرداد» بیشتر مورد استقبال کشاورزان قرار گرفتند.
• این ارقام دارای طول دوره رشد حدود ۱۲۰ تا ۱۴۰ روز هستند.
• نیاز آبی این ارقام نسبت به ارقام قدیمی‌تر، پایین‌تر است که آن‌ها را برای شرایط کم‌آبی گرمسار مناسب‌تر کرده است.

جایگاه راهبردی «طلای سفید» در زنجیره تولید

پنبه فراتر از یک کشت زراعی، در زنجیره صنایع نساجی، بهداشتی و روغن‌گیری نقش‌آفرینی می‌کند و به دلیل همین زنجیره تولید و ارزش افزوده بالا، به «طلای سفید» شهرت دارد. برداشت پنبه در شهرستان از آذرماه آغاز شده و پیش‌بینی می‌شود تا اواخر دی‌ماه ادامه داشته باشد.

نقش پنبه در صنعت و میراث تاریخی گرمسار

گرمسار به واسطه نزدیکی به مراکز صنعتی، دسترسی به شبکه حمل‌ونقل و سابقه کشت، همچنان از ظرفیت مناسبی برای تولید پنبه برخوردار است. دانه پنبه نیز به عنوان یک دانه روغنی در صنعت روغن‌گیری مورد استفاده قرار می‌گیرد.

جایگاه تاریخی پنبه در این منطقه به حدی است که کارخانه پنبه پاک‌کنی گرمسار که امسال صدمین سال تاسیس خود را پشت سر می‌گذارد، اکنون با عنوان «موزه علم و صنعت» در فهرست آثار ملی کشور محسوب می‌شود و به عنوان یکی از جاذبه‌های گردشگری شاخص غرب سمنان، تاریخ صنعت ایران را به نمایش می‌گذارد.

مدیریت پایدار آب، شرط تداوم تولید

تجربه سال زراعی جاری نشان می‌دهد که با اصلاح الگوی کشت و استفاده از ارقام کم‌مصرف، امکان حفظ تولید این محصول راهبردی همچنان وجود دارد. تداوم کشت پنبه در گرمسار، بیش از هر چیز، به مدیریت منابع آب و تامین پایدار حق‌آبه وابسته است؛ موضوعی که نقش تعیین‌کننده‌ای در آینده کشاورزی این شهرستان خواهد داشت.