آیکون خبر

خبر کامل

جاه‌طلبی‌های جهانی چین: تسلط پکن بر ۵ قلمرو جدید قدرت از اعماق دریا تا فضا

جاه‌طلبی‌های جهانی چین: تسلط پکن بر ۵ قلمرو جدید قدرت از اعماق دریا تا فضا

جاه‌طلبی‌های جهانی چین: تسلط پکن بر ۵ قلمرو جدید قدرت از اعماق دریا تا فضا

جاه‌طلبی‌های جهانی چین دیگر محدود به مرزهای زمینی و دریایی سنتی نیست. پکن با یک استراتژی منسجم و بلندمدت، در حال نفوذ و تسلط بر پنج قلمرو جدید قدرت جهانی است: اعماق دریاها، قطب شمال، فضا، فضای سایبری و نظام مالی بین‌المللی. این تلاش‌ها که با هدف بازتعریف نظم جهانی صورت می‌گیرد، آمریکا را در خطر عقب ماندن از رقابت برای تعریف سیستم‌های آینده قرار داده است.

نشانه‌های این جاه‌طلبی‌ها در ۱۳ اکتبر ۲۰۲۵، با پهلو گرفتن کشتی باری چینی «استانبول بریج» در بندر بریتانیایی «فلیکستو» آشکار شد. این کشتی اولین کشتی باری چینی بود که مسیر دریای اقیانوس منجمد شمالی را مستقیم به اروپا پیموده بود. این سفر تنها ۲۰ روز به طول انجامید که به مراتب سریع‌تر از مسیرهای سنتی کانال سوئز یا دماغه امید نیک است و پکن آن را یک دستاورد ژئواستراتژیک و خدمتی به ثبات زنجیره تأمین خواند.

استراتژی پکن برای تسلط بر آینده

رهبران چینی از اوایل دهه ۱۹۵۰ میلادی از رقابت در «حوزه‌های قدرت و ایدئولوژی» صحبت کرده‌اند که امروز شامل عمق دریاها، قطب‌ها، فضای خارج از جو زمین، فضای سایبری و نظام مالی بین‌المللی است. کنترل این حوزه‌ها، دسترسی به منابع حیاتی، آینده اینترنت و توان دفاعی را تعیین می‌کند. رئیس‌جمهور چین، شی جین‌پینگ، در سال ۲۰۱۴ گفت: «ما می‌توانیم حتی در مراحل اولیه نقش بزرگی در زمین بازی داشته باشیم تا قوانین بازی‌های جدید را تعیین کنیم.»

پکن با منطق و برنامه‌ای منسجم برای این رقابت آماده شده و استراتژی خود را بر پایه چند ستون اصلی بنا نهاده است:

  • سرمایه‌گذاری در قابلیت‌ها: توسعه فناوری‌های لازم و زیرساخت‌های حیاتی.
  • نفوذ در نهادها: شریک شدن با دیگر کشورها و پر کردن ارگان‌های بین‌المللی با کارشناسان و مقامات چینی.
  • تغییر یا ایجاد نهادها: تلاش برای تغییر قوانین نهادهای موجود یا تأسیس نهادهای جدید در صورت عدم همکاری.
  • انطباق‌پذیری بالا: آزمایش پلتفرم‌های متفاوت و به‌کارگیری قابلیت‌ها به روش‌های جدید.

اعماق دریا: گنجینه‌ای برای کنترل

از دهه ۱۹۷۰، چین تحقیقات خود را درباره بهره‌برداری از اعماق دریا آغاز کرد. این تلاش‌ها در سال ۲۰۱۶ با تصویب قانون بستر عمق دریا به اوج رسید که چارچوبی برای توسعه قابلیت‌های علمی و تجاری و مشارکت در مذاکرات بین‌المللی فراهم کرد. چین دست‌کم ۱۲ نهاد تحقیقاتی ایجاد کرده و بزرگترین ناوگان کشتی تحقیقاتی غیرنظامی جهان را ساخته است.

شی جین‌پینگ در مه ۲۰۱۶: «عمق دریا حاوی چنین گنج‌هایی است، ما باید فناوری‌های کلیدی برای رسیدن به عمق دریا را تحت کنترل خود داشته باشیم، در عمق دریا اکتشاف کنیم و عمق دریا را توسعه دهیم.»

پیشروی چین در بهره‌برداری از بستر عمق دریا، علاوه بر تسلط بر زنجیره تأمین جهانی عناصر نادر خاکی، یک ضرورت امنیتی نیز محسوب می‌شود؛ به‌ویژه با تسریع نقشه‌کشی بستر دریا و نصب کابل‌های زیردریایی که در جنگ‌های دریایی و زیردریایی حیاتی هستند.

نفوذ در سازمان بستر آب‌های بین‌المللی (ISA)

چین از سال ۲۰۰۱ به‌طور مداوم در «سازمان بستر آب‌های بین‌المللی» (ISA) شرکت کرده و بیشترین کمک مالی را به این نهاد اجرایی ۳۶ عضوی ارائه می‌دهد. این کشور کارشناسان خود را در سمت‌های فنی کلیدی منصوب کرده و نفوذ خود را در شکل‌گیری قوانین و مقررات اکتشاف و بهره‌برداری از منابع بستر دریا افزایش داده است. در حال حاضر، شرکت‌های چینی با در اختیار داشتن ۵ قرارداد اکتشاف و بهره‌برداری، بیشترین سهم را در میان کشورهای جهان دارند.

چالش‌های زیست‌محیطی و نظامی

با این حال، پکن در میان کشورهایی قرار دارد که برای تسریع بهره‌برداری تلاش می‌کنند و در تضاد با تقریباً ۴۰ عضو دیگر ISA است که از توقف یا تعلیق استخراج معادن تا زمان اعمال نظارت‌های دقیق زیست‌محیطی حمایت می‌کنند. همچنین، بسیاری از کشورهای آسیا-پاسیفیک نگران نفوذهای نظامی ناگهانی کشتی‌های تحقیقاتی چین در مناطق اقتصادی خود هستند. چین با جدیت در حال توسعه فناوری‌های با کاربرد دوگانه (نظامی و غیرنظامی) مانند زیردریایی‌های خودکار است.

قطب شمال: جاده ابریشم قطبی

قطب شمال، غنی از منابع طبیعی (شامل ۱۳٪ منابع نفتی و ۳۰٪ گاز طبیعی کشف‌نشده) و کریدورهای کشتیرانی جدید، هدف دیگر جاه‌طلبی‌های شی جین‌پینگ است. پکن در گزارش سال ۲۰۱۸ خود وعده داد که با توسعه مسیرها و سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌ها، «جاده ابریشم قطبی» را خواهد ساخت. چین از سال ۲۰۱۳ عضو ناظر «شورای قطب شمال» است و به یکی از فعال‌ترین اعضای این شورا تبدیل شده است.

همکاری با روسیه و مقاومت غرب

تلاش‌های چین با مقاومت کشورهای شمالگان روبه‌رو شده است؛ به‌طوری که طبق تحقیقات مرکز بلفر، از ۵۷ پروژه پیشنهادی سرمایه‌گذاری چین، تنها ۱۸ پروژه فعال هستند. اما پس از حمله روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲، همکاری پکن و مسکو در قطب شمال تقویت شد. شرکت‌های چینی معاهداتی برای توسعه معادن تیتانیوم و لیتیوم و ساخت زیرساخت‌های ریلی و بندری امضا کرده‌اند. این دو کشور همچنین مانورهای مشترک نظامی و گشت‌های هواپیماهای بمب‌افکن را در نزدیکی ساحل آلاسکا انجام داده‌اند.

فضا و سایبر: تسلط بر مدار و پروتکل‌ها

برنامه فضایی بلندپروازانه

چین از سال ۱۹۵۶ اکتشاف فضایی را اولویت امنیت ملی خود قرار داده و در آوریل ۱۹۷۰ ماهواره «دونگ فانگ هنگ ۱» را پرتاب کرد. هدف این کشور تبدیل شدن به «قدرت فضایی پیشرو در جهان تا سال ۲۰۴۵» است. چین قابلیت‌های پیچیده جنگ فضایی را توسعه داده و از بیش از ۷۰۰ ماهواره‌ای که در مدار قرار داده، بیش از یک‌سوم برای اهداف نظامی استفاده می‌شوند.

حکومت بر قلمرو سایبری

شی جین‌پینگ همچنین به دنبال تسلط بر قلمرو سایبری است. در دوران ریاست او و با ابتکار «جاده ابریشم دیجیتال» در سال ۲۰۱۵، دو شرکت مخابراتی چینی، هواوی و زدتی‌ای (ZTE)، حداقل ۴۰٪ از بازار تجهیزات ارتباطات جهانی را به دست آوردند.

چین در سال ۲۰۱۹ پیشنهاد معماری جدید اینترنت به‌نام «IP جدید» را به «اتحادیه بین‌المللی مخابرات» (ITU) ارائه کرد. این پروتکل جدید نه تنها برای پشتیبانی از نیازهای آینده اینترنت طراحی شده، بلکه کنترل دولتی را در خود جای داده و خاموش کردن شبکه را برای مقامات آسان‌تر می‌کند.

نظام مالی جهانی: رنمینبی به‌جای دلار

چین متعهد است تا با گسترش استفاده از ارز خود، رنمینبی (یوان)، از نقش محوری دلار در اقتصاد جهانی بکاهد. تلاش‌های پکن از سال ۲۰۰۹ با اجرای طرح تسویه‌حساب تجاری رنمینبی آغاز شد و با توسعه خطوط مبادله ارزی و تأسیس بانک‌های تسویه‌حساب ادامه یافت. امروزه سیستم پرداخت چین بیش از ۱۷۰۰ بانک را در سطح جهان به هم متصل می‌کند.

پکن از ابتکار «کمربند و جاده» نیز برای وادار کردن کشورهای شریک به پذیرش رنمینبی در قراردادها استفاده کرده است. این تلاش‌ها مؤثر واقع شده‌اند: تا ژوئن ۲۰۲۵، سهم تجارت کالاهای دوجانبه چین که با رنمینبی تسویه می‌شد، تقریباً به ۲۹٪ رسید. همچنین، مالکیت خارجی از ذخایر آمریکا از ۴۹٪ در سال ۲۰۰۸ به ۳۰٪ در سال ۲۰۲۴ کاهش یافته است.

استمرار و جاه‌طلبی: هدف نهایی

شی جین‌پینگ به‌وضوح اعلام کرده که می‌خواهد نظام بین‌المللی را به‌نحوی تغییر دهد که بازتاب منافع اقتصادی، سیاسی و امنیتی چین باشد. پکن برای دستیابی به این اهداف، سال‌ها و دهه‌ها منابع دولتی و خصوصی فوق‌العاده‌ای را هدایت کرده، سرمایه انسانی توسعه داده و برای تصرف یا توسعه نهادهای بین‌المللی تلاش کرده است. استمرار، انطباق‌پذیری و استفاده از فرصت‌ها، رمز موفقیت پکن در رقابت برای تعیین قوانین بازی‌های آینده جهانی است.

شناسنامه خبر:

درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:

تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.

دسترسی رایگان به هوشنگ ↗