رکوردشکنی تاریخی بورس تهران در پاییز؛ بازدهی ۵۳.۵ درصدی و فتح قله ۳.۸ میلیونی

مسیر پرفراز و نشیب ۹ ماهه بازار سهام

بازار سهام در سال جاری، یکی از پرنوسان‌ترین دوره‌های تاریخ خود را تجربه کرد. روند حرکتی این بازار در ۹ ماهه نخست سال به سه فاز اصلی تقسیم می‌شود:

فاز اول: صعود تحت تأثیر خوش‌بینی‌های سیاسی (بهار)

در ابتدای سال، با انتشار اخباری مبنی بر آغاز مذاکرات غیرمستقیم، بازار سهام در مسیر صعودی قرار گرفت. این خوش‌بینی‌ها شاخص کل را در اواخر اردیبهشت ماه به سقف تاریخی وقت خود یعنی ۳ میلیون و ۲۵۲ هزار واحد رساند و بازدهی ۲۰ درصدی را در دو ماه اول سال به ثبت رساند. در همین دوره، بازارهای موازی نظیر ارز، طلا و سکه تحت تأثیر این خوش‌بینی‌ها در مسیر اصلاح قیمتی بودند.

فاز دوم: عقب‌نشینی و خروج سرمایه (تابستان)

با فرسایشی شدن روند مذاکرات و افزایش ریسک‌های سیستماتیک، به‌ویژه پس از «جنگ تحمیلی ۱۲ روزه» و تعطیلی دو هفته‌ای بازار، شاخص کل از قله اردیبهشت فاصله گرفت. در دوران پساجنگ، افت نماگرها و خروج سرمایه‌های خرد به واقعیت پیوست. شاخص کل از سقف اردیبهشت (۳.۲۵۲ میلیون واحد) تا کف اوایل شهریور (محدوده ۲ میلیون و ۳۹۵ هزار واحدی) افت ۲۶ درصدی را تجربه کرد. در این مدت (از ۷ تیر تا اوایل شهریور)، حدود ۵۳ همت پول حقیقی از بازار سهام خارج شد.

فاز سوم: بازگشت قدرتمند و رکوردشکنی (پاییز)

از اوایل شهریور ماه، با کمرنگ شدن سایه ریسک‌های سیستماتیک و همزمان با تشدید انتظارات تورمی و رشد نرخ ارز در بازار آزاد، روند صعودی قدرتمندی در بازار سهام آغاز شد. این رشد نه تنها منجر به فتح مجدد قله قبلی در دوازدهم آبان شد، بلکه شاخص کل را در پایان پاییز به محدوده بی‌سابقه ۳ میلیون و ۸۹۸ هزار واحدی رساند. بازدهی کل شاخص از ابتدای سال تا پایان پاییز به ۴۴ درصد رسید.

واکاوی عوامل محرک رشد بورس در پاییز

رشد کم‌نظیر بورس تهران در ماه‌های اخیر حاصل هم‌افزایی چند عامل کلان و درونی بازار بود:

• جبران عقب‌ماندگی تاریخی: بورس تهران در سال‌های اخیر در مقایسه با بازارهای موازی (مانند دلار و طلا) و تورم عمومی، دچار جاماندگی شده بود. رسیدن قیمت سهام به نقاط بسیار نازل در اوایل شهریور، پتانسیل رشد بالا و قیمت‌های ارزنده را برای سرمایه‌گذاران آشکار ساخت.
• انتظارات تورمی و رشد نرخ ارز: دلار بازار آزاد به عنوان لنگر اسمی بازارهای دارایی، در این دوره رشد قابل توجهی داشت. در حالی که دلار در هشتم شهریور (آغاز روند صعودی بورس) در حوالی ۱۰۰ هزار تومان معامله می‌شد، در پایان پاییز با رشد ۳۰ درصدی به کانال ۱۳۰ هزار تومان رسید. بخشی از رشد شاخص کل مستقیماً به افزایش نرخ ارز مرتبط بود.
• کاهش ریسک‌های سیستماتیک: در اواخر تابستان، سطح ریسک‌های کلان که در دو سال اخیر موجب افت قیمت‌ها شده بود، به طرز محسوسی کاهش یافت. حاکم شدن آرامش نسبی، موجب جذب مجدد سرمایه‌ها به بازار سهامی شد که تحت تأثیر ریسک‌های پیشین با افت زیادی مواجه شده بود.
• بهبود متغیرهای درونی بازار:
  • رشد ارزش معاملات خرد: افزایش محسوس نقدشوندگی و مشارکت سرمایه‌گذاران حقیقی، نشان داد که روند صعودی از پشتوانه معاملاتی قوی برخوردار است.
  • بهبود انتظارات سودآوری: افزایش نرخ ارز و تعدیل تدریجی قیمت محصولات در صنایع، به‌ویژه صنایع دلاری و صادرات‌محور، چشم‌انداز سودآوری شرکت‌ها را بهبود بخشید و اعتماد سرمایه‌گذاران را تقویت کرد.

تداوم مسیر صعودی بازار سهام در ماه‌های آتی، بیش از هر چیز به پایداری متغیرهای کلان، نحوه مواجهه سیاستگذار با بازار سرمایه و تحولات حوزه سیاستگذاری اقتصادی وابسته خواهد بود.