افزایش دو برابری جمعیت سالمندان جهان تا ۲۰۵۰؛ چالش‌ها و فرصت‌های پیری سالم

آمار و پیش‌بینی‌های جهانی از رشد جمعیت سالمند

رشد جمعیت پیر جهان هم از نظر اندازه و هم از نظر نسبت افراد مسن به جوانان در حال افزایش است. پیش‌بینی‌های جهانی نشان‌دهنده ابعاد گسترده این تغییر در دهه‌های آینده است:

• تا سال ۲۰۳۰، یک نفر از هر شش نفر در جهان ۶۰ سال یا بیشتر خواهد داشت.
• سهم جمعیت ۶۰ سال و بالاتر از یک میلیارد نفر در سال ۲۰۲۰ به ۱.۴ میلیارد نفر در سال ۲۰۳۰ افزایش می‌یابد.
• تا سال ۲۰۵۰، جمعیت افراد ۶۰ سال و بالاتر در جهان دو برابر شده و به ۲.۱ میلیارد نفر خواهد رسید.
• تعداد افراد ۸۰ سال یا بیشتر بین سال‌های ۲۰۲۰ تا ۲۰۵۰ سه برابر شده و به ۴۲۶ میلیون نفر می‌رسد.

تمرکز پیری بر کشورهای کم‌درآمد و متوسط

در حالی‌که پدیده پیری جمعیت در کشورهای با درآمد بالا آغاز شده است، اکنون کشورهای با درآمد کم و متوسط نیز بیشترین تغییر را تجربه می‌کنند. تخمین زده می‌شود تا سال ۲۰۵۰، دو سوم جمعیت بالای ۶۰ سال جهان در این کشورها زندگی خواهند کرد.

ابعاد بیولوژیکی و محیطی سالمندی

پیری در سطح بیولوژیکی، نتیجه تجمع آسیب‌های مولکولی و سلولی در طول زمان است که به کاهش تدریجی ظرفیت جسمی و روانی، افزایش خطر بیماری و در نهایت مرگ منجر می‌شود.

بیماری‌ها و سندرم‌های شایع سالمندی

با افزایش سن، احتمال ابتلا به چندین بیماری همزمان در افراد افزایش می‌یابد. بیماری‌های شایع در سنین بالا شامل موارد زیر هستند:

• کاهش شنوایی، آب مروارید و عیوب انکساری
• درد کمر و گردن، و آرتروز
• بیماری مزمن انسدادی ریه و دیابت
• افسردگی و زوال عقل

علاوه بر این، سن بالا با ظهور «سندرم‌های سالمندی» مانند ضعف، بی‌اختیاری ادرار، زمین خوردن و زخم‌های فشاری مشخص می‌شود که اغلب نتیجه عوامل زمینه‌ای متعددی هستند.

نقش محیط و سبک زندگی در پیری سالم

اگرچه برخی تغییرات در سلامت سالمندان ژنتیکی است، اما بخش عمده‌ای از آن به دلیل محیط‌های فیزیکی و اجتماعی (خانه‌ها، محله‌ها، جوامع) و همچنین ویژگی‌های شخصی (جنسیت، قومیت، وضعیت اجتماعی-اقتصادی) افراد است. حفظ رفتارهای سالم در طول زندگی، شامل رژیم غذایی متعادل، فعالیت بدنی منظم و خودداری از مصرف دخانیات، نقش کلیدی در کاهش خطر ابتلا به بیماری‌های غیرواگیر و بهبود ظرفیت جسمی و روانی دارد.

فرصت‌ها و چالش‌های اجتماعی پیری جمعیت

زندگی طولانی‌تر، فرصت‌هایی را برای افراد مسن و کل جوامع به همراه دارد. سال‌های اضافی عمر، امکان دنبال کردن فعالیت‌های جدید مانند آموزش بیشتر و شغل جدید را فراهم می‌کند. مشارکت و کمک افراد مسن به خانواده‌ها و جوامع، به شدت به عامل سلامت بستگی دارد.

اگر افراد بتوانند این سال‌های اضافی زندگی را با سلامت خوب تجربه و در محیطی حمایتی زندگی کنند، توانایی آنان در انجام کارهای ارزشمند، تفاوت چندانی با فرد جوان‌تر نخواهد داشت. اما اگر این سال‌ها تحت تأثیر کاهش ظرفیت جسمی و روانی قرار گیرد، پیامدهای آن برای افراد مسن و جامعه منفی‌تر خواهد بود.

مقابله با سن‌گرایی و نابرابری

متخصصان بهداشت عمومی باید به نگرش‌های سن‌گرایانه (Ageism) رسیدگی کنند که غالباً افراد مسن را باری بر دوش جامعه تصور می‌کند. این نگرش‌ها می‌تواند به تبعیض منجر شده و بر نحوه تدوین سیاست‌ها و فرصت‌های پیری سالم تأثیر بگذارد. واکنش بهداشت عمومی باید روندهای فعلی و پیش‌بینی‌شده جهانی شدن، تحولات فناوری، شهرنشینی، مهاجرت و تغییر هنجارهای جنسیتی را در نظر بگیرد.

«دهه سالمندی سالم» سازمان ملل (۲۰۲۱ تا ۲۰۳۰)

مجمع عمومی سازمان ملل متحد سال‌های ۲۰۲۱ تا ۲۰۳۰ را «دهه سالمندی سالم سازمان ملل» اعلام کرد و از سازمان بهداشت جهانی خواست تا رهبری اجرای آن را بر عهده گیرد. این دهه یک همکاری جهانی است که دولت‌ها، جامعه مدنی، دانشگاه‌ها و بخش خصوصی را برای ۱۰ سال اقدام هماهنگ گرد هم می‌آورد و از اهداف توسعه پایدار ۲۰۳۰ حمایت می‌کند.

دهه سالمندی سالم به دنبال کاهش نابرابری‌های بهداشتی و بهبود زندگی سالمندان از طریق اقدام جمعی در چهار حوزه کلیدی است:

1. تغییر نحوه تفکر، احساس و عمل ما نسبت به سن و تبعیض سنی.
2. توسعه جوامع به روش‌هایی که توانایی‌های سالمندان را پرورش دهد.
3. ارائه مراقبت‌های یکپارچه فردمحور و خدمات بهداشتی اولیه پاسخگو به سالمندان.
4. فراهم کردن دسترسی به مراقبت‌های طولانی‌مدت باکیفیت برای افراد مسنی که به آن نیاز دارند.