ماندگاری آثار اکبر رادی؛ ضرورت «جهان تازه» در اجرای متون کلاسیک از نگاه گیل‌آبادی

ماندگاری آثار رادی؛ از انسان تا جهان

گیل‌آبادی معتقد است که مفاهیم ابدی و ازلی در ادبیات نمایشی، به دلیل ماهیت انسانی‌شان، فراتر از زمان و مکان عمل کرده و صورتی جهان‌شمول به خود می‌گیرند. شخصیت‌ها و جهان نمایش‌های ماندگار، حاصل نگاهی انسانی به جهان و جامعه هستند و همین ویژگی، قابلیت بازخوانی و اجرای آن‌ها را در دوره‌های مختلف حفظ می‌کند.

خلق جهان تازه در تئاتر ایران

به باور این کارگردان، اکبر رادی با خلق کاراکترها و فضاهایی که ریشه در روابط انسانی دارند، جهان تازه‌ای را در تئاتر ایران بنا نهاده است؛ جهانی که ضمن خاطره‌سازی، بستری برای شکل‌گیری نگاه‌های نو به انسان و جامعه فراهم آورد. از منظر او، آثار رادی پیش از هر چیز، «آثار انسانی» هستند که نوع نگاه به عالم و مناسبات میان آدم‌ها در آن‌ها کاملاً برجسته است.

جهان‌شمولی فراتر از جغرافیا

هرچند نمایشنامه‌های رادی از دل روابط اجتماعی و بستر فرهنگی ایران بیرون آمده‌اند، اما مفاهیم مطرح‌شده در آن‌ها محدود به یک جغرافیا نیست. گیل‌آبادی تأکید می‌کند که مردمی بودن آثار رادی و شکل‌گیری قصه‌های آن‌ها از دل زیست واقعی جامعه، دلیل دیگری برای ماندگاری و زنده‌ماندن دائمی این متون است؛ به‌طوری که همواره مخاطب خود را داشته‌اند.

چالش اجرای متون کلاسیک و ضرورت خوانش معاصر

این مدرس تئاتر هشدار می‌دهد که اجرای هر نمایشنامه‌ای، حتی شاهکارهایی مانند «هملت» یا «شاه لیر»، اگر بدون توجه به زمانه‌ی معاصر انجام شود، به نتیجه مطلوب نخواهد رسید. در مواجهه با آثار کلاسیک، کارگردان باید متن را صرفاً به‌عنوان «دستمایه» در نظر بگیرد و با آن، جهانی تازه و متناسب با زمان خود خلق کند.

اگر کارگردانی نتواند چنین جهان تازه‌ای را بیافریند و بخواهد اثر را صرفاً با نگاه هم‌زمان با دوره‌ی نگارش اجرا کند، از زمانه‌ی خود عقب می‌ماند.

امکان دراماتورژی تازه برای نسل جوان

به گفته گیل‌آبادی، نمایشنامه‌های اکبر رادی این قابلیت را دارند که هر کارگردان، در هر دوره‌ای، با نگاهی متفاوت به سراغ آن‌ها برود و خوانش تازه‌ای ارائه دهد. او با قطعیت پاسخ داد که نسل جوان تئاتر امروز «حتماً» می‌تواند نمایشنامه‌های رادی را با دراماتورژی تازه اجرا کند، زیرا هر نوع نگاه متفاوت به یک اثر نمایشی می‌تواند به خلق جهانی تازه منجر شود.

سوءبرداشت رایج درباره آثار رادی

در پایان، گیل‌آبادی به مهم‌ترین سوءبرداشت درباره آثار رادی اشاره کرد و آن، تفسیر این نمایشنامه‌ها صرفاً در چارچوب یک نحله فکری خاص، به‌ویژه گرایش‌های چپ، است. او این برداشت را نادرست می‌داند و بار دیگر تأکید می‌کند که آثار رادی مردمی، انسانی و دارای گوهر و پیامی جهان‌شمول هستند؛ آثاری که می‌توانند در هر زمان و با هر نگاه تازه‌ای، دوباره اجرا و معنا شوند.