محمدابراهیم باستانی پاریزی؛ زندگی‌نامه ادیب و تاریخ‌نگار برجسته معاصر

محمدابراهیم باستانی پاریزی، یکی از برجسته‌ترین چهره‌های فرهنگی و تاریخ‌پژوهان معاصر ایران، با آثار بی‌بدیل خود تأثیر ماندگاری بر علوم انسانی در کشور بر جای گذاشت. او که در حوزه‌های تاریخ، ادبیات، شعر و موسیقی صاحب‌نظر بود، زندگی پرفرازونشیبی از ترک تحصیل تا استادی دانشگاه را تجربه کرد.

باستانی پاریزی که در تاریخ ۳ دی ماه ۱۳۰۴ متولد و در ۵ فروردین ماه ۱۳۹۳ درگذشت، به‌عنوان یک انسان همه‌چیزتمام شناخته می‌شد که در حوزه‌های مختلف علم و اندیشه، برجستگی داشت. پژوهش‌های او همچنان از مهم‌ترین و معتبرترین آثار پژوهشی در تاریخ معاصر ایران به‌شمار می‌آیند.

از پاریز کرمان تا دانشگاه تهران

محمدابراهیم باستانی پاریزی در روستای پاریز، از توابع استان کرمان، چشم به جهان گشود. او از همان دوران کودکی، خلق‌وخوی صمیمی و اصیل مردمان روستا را فراگرفت. پدرش فردی فرهنگی بود که تأثیری عمیق بر شخصیت وی گذاشت. با وجود این پیشینه فرهنگی، باستانی پاریزی برخلاف انتظار، علاقه چندانی به درس خواندن نداشت و از شاگردان متوسط مدرسه محسوب می‌شد؛ هرچند که میل ویژه‌ای به مطالعه کتاب‌ها و مجلات ادبی داشت.

پس از اتمام تحصیلات ابتدایی، او تحصیل را رها کرد و قریب به دو سال در کنار پدرش مشغول به کار شد. بااین‌حال، به تشویق دوستان نزدیک پدرش، تصمیم گرفت به مدرسه بازگردد و تحصیلاتش را به پایان برساند. پس از اخذ مدرک دیپلم، راهی تهران شد و در دانشگاه تهران در رشته تاریخ مشغول به تحصیل شد.

شاعری در کوی امیرآباد

باستانی پاریزی از اولین افرادی بود که در کوی دانشگاه تهران ساکن شد. او در روزگار تحصیل خود، وضعیت اقامت و دل‌خوشی‌اش را در قصیده‌ای بلندبالا چنین شرح داده است:

فاش می‌گویم و از گفته خود دلشادم
ساکن ساده‌دل کوی امیرآبادم

در طول دوران تحصیل در تهران، او در کنار درس، به نوشتن مطلب برای مجلات مختلف و همچنین ترجمه از عربی به فارسی اشتغال داشت.

استادی و پژوهشگری پرکار

پس از اتمام دوره کارشناسی، باستانی پاریزی به‌مدت هفت سال به کرمان بازگشت و ضمن ازدواج، در روستاهای آن منطقه مشغول به تدریس شد. سپس برای بار دوم و این بار با هدف تحصیل در مقطع دکتری، به تهران بازگشت. با بازگشت دوباره به پایتخت، علاوه بر اتمام تحصیلاتش، فعالیت رسمی خود را به‌عنوان استاد دانشگاه و پژوهش‌گر آغاز کرد.

شوق ادبیات و پژوهش، نیروی محرک اصلی زندگی باستانی پاریزی بود. او که به گفته خودش در کودکی علاقه‌ای به درس نداشت، با ورود به رشته موردعلاقه‌اش شوروشوقی دوباره یافت. این اشتیاق باعث شد تا خیلی زود به‌عنوان یکی از پرکارترین و درعین‌حال مهم‌ترین پژوهش‌گران ایرانی شهرت یابد.

باستانی پاریزی یک شاعر، تاریخ‌پژوه، نویسنده، موسیقی‌پژوه و ادیب مهم بود که در هرکدام از این حوزه‌ها آثار ارزشمندی از خود به یادگار گذاشت. بااین‌همه، او را باید بیش از هرچیز یک پژوهشگر و استاد دانشگاه دانست که علاوه بر تربیت شاگردان، با پژوهش‌های بی‌بدیلش تأثیر مهمی در رشد بسیاری از علوم انسانی در ایران داشته است.