بزرگداشت صدمین سال تولد باستانی پاریزی؛ مورخی که بحران آب را پیش‌بینی کرد

تاریخ‌نگار محلی‌نویس با افق‌های جهانی

دکتر منصور صفت‌گل، استاد تاریخ دانشگاه تهران، در این آیین تأکید کرد که محدود کردن فعالیت‌های علمی باستانی پاریزی به تحقیقات مربوط به استان کرمان، تصویر کاملی از اندیشه او به دست نمی‌دهد. به گفته وی، باستانی پاریزی در عین حال که یک محلی‌نویس بود، یک ایران‌اندیش نیز محسوب می‌شد. آثار او درباره کرمان و شرق ایران، در واقع وسیله‌ای برای نشان دادن جایگاه کرمانی‌ها در تاریخ ملی ایران بوده است.

صفت‌گل افزود که منظومه اندیشه‌ای استاد حتی جنبه جهانی داشت. قلم او می‌توانست از یک روستای دورافتاده در کوهستان‌های کرمان آغاز شود و به‌سرعت به پیوندی با دیگر مناطق ایران (فارس، سیستان و بلوچستان، گیلان و مازندران) برسد و سپس از مرزهای کشور فراتر رفته و به تمدن‌هایی چون یونان، روم، چین و هند کشیده شود. این گستره نشان‌دهنده جهان اندیشه‌ای وسیع اوست.

استاد دانشگاه تهران، سبک تاریخ‌نگاری باستانی پاریزی را منحصر به فرد دانست و هدف اصلی او را سودمندی تاریخ برای جامعه، سیاست، اقتصاد و به‌ویژه منافع ملی ایران برشمرد. پیام تاریخ‌نگاری او، آگاهی‌بخشی و توجه به هویت ملی بوده است.

هشدارهای پیشگویانه در برابر مدرنیزاسیون شتاب‌زده

داریوش رحمانیان، نویسنده و استاد دانشگاه، با اشاره به دغدغه‌های استاد در قبال مدرنیزاسیون، بیان کرد که باستانی پاریزی به عنوان فرزند کویر و روستا، نقدهای جدی و دردمندانه‌ای به روند نوسازی شهرگرایانه و بی‌توجه به روستا در ایران داشت. ملاحظات انتقادی او به‌ویژه در کتاب نامدار «حماسه کویر» دیده می‌شود که در دهه‌های ۴۰ و ۵۰ به یکی از پرتیراژترین آثار او بدل شد.

استاد رحمانیان نظریه مهم باستانی پاریزی را مبنی بر «تمدن آبادی‌محور ایران»، که بر پایه روستا و مدیریت شگفت‌انگیز آب در طول هزاره‌ها استوار بود، یادآور شد و افزود: «در همین چارچوب، انتقادهای جدی به سیاست‌های نوسازی مطرح کرد و حتی حفر چاه‌های عمیق را مصیبتی بزرگ‌تر از ایلغار مغول دانست.»

امروز که بحران آب، خشک شدن رودها و فرونشست زمین هستی ایران را تهدید می‌کند، می‌توان دریافت که هشدارهای او تا چه اندازه پیش‌بینانه و دقیق بوده است.

به گفته وی، نقد باستانی پاریزی، واپس‌گرایانه نبود، بلکه نواندیشانه بود و خواهان توسعه‌ای پایدار بر پایه بنیان‌های روستایی و منابع حیاتی بود. نقد او به اجرای شتاب‌زده اصلاحات ارضی نیز در همین راستا قرار داشت.

شخصیت علمی و انسانی: از سیرجان تا ایران

دکتر حسن باستانی‌راد، نویسنده و استاد دانشگاه، بر قوام و جذابیت شخصیت استاد پاریزی که در پیوند میان تعلق به زادگاه (سیرجان) و نگاه ملی او نهفته است، تأکید کرد. او خاطرنشان کرد که استاد با وجود بیماری‌ها و دشواری‌های جسمی، تنه اصلی شخصیت علمی و فرهنگی خود را استوار نگاه داشت و الگویی روشن از پیوند هویت محلی و نگاه ملی برای نسل جوان است.

میراث ماندگار: ۶۶ کتاب و بیش از هزار مقاله

حمید باستانی پاریزی، فرزند استاد، در سخنانی به شرح زندگی علمی پدر پرداخت. او به دوران نوجوانی در سیرجان، تحصیل در تهران (دبیرستان مروی و دانشسرای عالی) و اشتغال به غلط‌گیری متون برای تأمین معاش اشاره کرد که انسجام نوشته‌های او را پدید آورد.

وی آرامش خانه و مدیریت همسر استاد را مهم‌ترین پشتوانه فعالیت‌های علمی او دانست که ثمره آن، حجم عظیمی از آثار مکتوب است:

• ۶۶ کتاب منتشر شده در زمان حیات استاد
• بیش از ۱۰۰۰ مقاله علمی و فرهنگی
• حدود ۷۰ تا ۸۰ هزار سند، عکس و دست‌نوشته باقی‌مانده

رونمایی از آثار تازه و بزرگداشت

در این آیین، دو اثر تازه مرتبط با استاد باستانی پاریزی رونمایی شد:

1. کتاب «اطلس استانبولیسم»: این کتاب که به همت مهندس حمید باستانی پاریزی منتشر شده، شصت‌وهفتمین اثر استاد فقید است. این مجموعه شامل مقالات استاد درباره روابط ایران و عثمانی و نفوذ اسلام در قسطنطنیه است و به عنوان یادنامه‌ای برای معلمان برجسته او نیز در نظر گرفته شده است.
2. فصلنامه «جُنگ هنر مصر»: بیست‌وپنجمین شماره این فصلنامه که ویژه‌نامه‌ای در بزرگداشت استاد باستانی پاریزی است، رونمایی شد.

در این مراسم، زاهد منیر از کشور پاکستان نیز به عنوان مهمان ویژه حضور داشت. این آیین فرهنگی با استقبال گسترده علاقه‌مندان به تاریخ و فرهنگ ایران همراه بود.