کشف علمی جدید: موسیقی‌درمانی مصرف پروپوفول و فنتانیل در بیهوشی را کاهش می‌دهد

ریشه‌های تاریخی و اعتبار علمی موسیقی‌درمانی

«موسیقی‌درمانی» به عنوان یکی از کهن‌ترین و در عین حال نوین‌ترین شیوه‌های مداخله درمانی، ریشه‌ای عمیق در تاریخ تمدن بشری دارد. از آیین‌های شفابخش در مصر و یونان باستان گرفته تا آموزه‌های حکمای ایرانی چون فارابی و ابن‌سینا که به تأثیر نغمه‌ها بر روان و جسم انسان اشاره کرده‌اند، موسیقی همواره به مثابه ابزاری برای تعادل‌بخشی، آرام‌سازی و التیام شناخته شده است.

آنچه این حوزه را در جهان معاصر به یک رشته علمی معتبر بدل کرده، گذار آن از تجربه‌های شهودی و فلسفی به پژوهش‌های تجربی، بالینی و عصب‌پژوهانه است. پیشرفت‌های چشمگیر در علوم اعصاب و پزشکی مبتنی بر شواهد، امکان سنجش دقیق اثرات موسیقی بر سیستم عصبی، هورمونی و رفتاری انسان را فراهم کرده است.

امروز «موسیقی‌درمانی» نه تنها در سلامت روان، بلکه در بخش‌های حساسی چون مراقبت‌های ویژه، توان‌بخشی عصبی، درمان درد، مدیریت استرس و حتی بیهوشی و جراحی، به عنوان یک مداخله مکمل و کم‌خطر مورد توجه مراکز علمی و درمانی معتبر جهان قرار گرفته است.

ابزاری برای کاهش وابستگی به داروهای شیمیایی

اهمیت علمی «موسیقی‌درمانی» در دنیای امروز، بیش از هر زمان دیگری، در توان آن برای کاهش وابستگی به داروها، بهبود کیفیت درمان، ارتقای تجربه بیمار و فعال‌سازی مکانیسم‌های درونی ترمیم بدن نمود پیدا می‌کند. پژوهش‌های نوین نشان می‌دهد که موسیقی، به ویژه زمانی که متناسب با ترجیحات فردی بیمار و با هدف درمانی مشخص به کار گرفته شود، می‌تواند پاسخ‌های استرسی را مهار کرده و تنظیم عصبی‌هورمونی را بهبود بخشد.

در چنین بستری، پژوهش‌های جدید درباره کاربرد موسیقی‌درمانی در حین عمل جراحی، افق تازه‌ای در تلفیق هنر و علم می‌گشاید و جایگاه آن را به عنوان یک ابزار درمانی مؤثر، قابل اندازه‌گیری و علمی تثبیت می‌سازد.

نتایج تحقیق پیشگامانه در اتاق عمل

مطالعه‌ای که در نشریه علمی و پزشکی «Music and Medicine» منتشر شده است، نشان می‌دهد که «موسیقی‌درمانی» حین عمل جراحی به طور معناداری میزان مصرف داروهای «پروپوفول» و «فنتانیل» را در جراحی «کوله‌سیستکتومی لاپاراسکوپیک» تحت بیهوشی عمومی کاهش می‌دهد.

بیمارانی که در معرض موسیقی‌درمانی قرار گرفتند، بیداری آرام‌تر و مطلوب‌تری پس از بیهوشی را تجربه کردند و سطح استرس فیزیولوژیک آن‌ها (که با کاهش سطح کورتیزول سنجیده شد)، به طور محسوسی کمتر بود.

تانوِی گوئل، پزشک و پژوهشگر اصلی این مطالعه و متخصص بیهوشی، در این باره می‌گوید: این یافته‌ها نشان می‌دهد که موضوع صرفاً پخش موسیقی پس‌زمینه نیست، بلکه با ادغام یک مداخله نوآورانه در عمل بیهوشی مواجه هستیم.

تأثیر مستقیم موسیقی بر سیستم عصبی

فراح حسین، پزشک، همکار پژوهش و موسیقی‌درمانگر دارای گواهی رسمی، در توضیح سازوکار تأثیر موسیقی می‌افزاید: با ارائه موسیقی در حین عمل، حتی در شرایط بیهوشی، سیستم عصبی بیمار فعال می‌شود و پاسخ استرسی نورواندوکرین، که در آسیب‌پذیرترین وضعیت بدن رخ می‌دهد، مهار می‌شود.

سونیا وادهوان، استاد ممتاز و مدیر گروه بیهوشی و مراقبت‌های ویژه، تأکید می‌کند: محیط شنیداری در دوران بیهوشی اغلب نادیده گرفته می‌شود، اما صدا – اگر با نیت درمانی ارائه شود – می‌تواند روند ترمیم را تسریع کند، استرس را کاهش دهد و به بهبود بیمار کمک کند.

خلاصه یافته‌های کلیدی پژوهش

نتایج اصلی این مطالعه جدید شامل موارد زیر است:

• کاهش نیاز به داروهای بیهوشی: بیماران گروه موسیقی به میزان قابل توجهی به پروپوفول و فنتانیل کمتری نیاز داشتند.
• بیداری نرم‌تر و مطلوب‌تر: روند ریکاوری از بیهوشی در این بیماران آرام‌تر و راحت‌تر بود.
• کاهش پاسخ استرسی: سطح کورتیزول در دوره پیرامون جراحی، به طور محسوسی کمتر از گروه کنترل گزارش شد.

تأثیرات عصبی پایدار موسیقی معنادار

وندی ال. مِیجی، استاد موسیقی‌درمانی در دانشگاه «تمپل»، در جمع‌بندیِ اهمیت این پژوهش می‌گوید: این مطالعه به شواهد تجربی روبه‌رشدی می‌افزاید که نشان می‌دهد تأثیرات عصبی موسیقی مورد علاقه بیمار به مزایای رفتاری قابل مشاهده منجر می‌شود.

این پژوهش نشان می‌دهد موسیقیِ دارای معنای شخصی، با افزایش برجستگی و اثرگذاری هیجانی، بیشترین تأثیر عصبی را فعال کرده و روند بهبودی را تقویت می‌کند.