هشدار زلزله‌شناس درباره گسل کاشان: پتانسیل بالای لرزه‌خیزی و ساخت‌وسازهای غیر اصولی

مشخصات گسل قم-زفره و تهدید کاشان

سمیراسادات سجادی، محقق زلزله‌شناسی، اظهار داشت که کاشان و شهرهای اطراف آن در پهنه تأثیر گسلی به طول ۲۲۰ کیلومتر به نام قم-زفره قرار دارند. این گسل از کوه‌های جنوب شرق قم آغاز شده و تا جنوب روستای زفره در ۷۰ کیلومتری شمال شرق اصفهان امتداد می‌یابد.

بر اساس مطالعات انجام شده، پهنه گسلی در محدوده شهرستان کاشان به دو قطعه اصلی تقسیم می‌شود:

• قطعه گسلی راوند: از شمال آب شیرین تا نزدیکی فین با طول ۵۵ کیلومتر.
• قطعه گسلی کاشان: با طول ۸۰ کیلومتر.

وی افزود: بررسی‌های تاریخی و باستان‌شناسی، از جمله آثار و بقایای شکسته تمدن سیلک در سه کیلومتری جنوب کاشان، نشان‌دهنده پویایی و توانمندی این گسل در طول تاریخ بوده و مؤید ایجاد زمین‌لرزه‌های ویرانگر متعدد است. همچنین طی چند سال اخیر پس از دوره‌ای آرامش، فعالیت این گسل دوباره مشاهده شده است.

آمار لرزش‌های تاریخی و فعالیت‌های اخیر

بر پایه داده‌های موجود، تنها سه زمین‌لرزه با بزرگی ۷.۴ ریشتر و بیشتر در این گستره رخ داده که دو مورد آن مربوط به قبل از سال ۱۹۰۰ میلادی و سومی مربوط به سال ۱۹۰۹ میلادی با بزرگی ۷.۴ بوده است.

از سال ۱۳۸۷ تا به امروز، ۲۱ زمین‌لرزه بزرگ‌تر از ۲.۵ ریشتر در بخش‌های کوهستانی شهرستان از جمله برزک، کامو، جوشقان، قهرود و قمصر رخ داده است. از این تعداد، هشت زمین‌لرزه بالای سه ریشتر بوده‌اند.

این محقق با تأکید بر پتانسیل وقوع زمین‌لرزه‌های بالای پنج ریشتر در گسل کاشان برای حدوداً هر ۱۰۰ الی ۱۵۰ سال، نسبت به وضعیت فعلی ساخت‌وسازها هشدار داد.

هشدار درباره ساخت‌وسازهای غیر اصولی در حریم گسل

سجادی تصریح کرد که همچنان شاهد احداث بناهای ویلایی و ساختمانی عاری از اصول فنی و مهندسی در دامنه‌های پرشیب و بدون رعایت فاصله و حریم گسل هستیم. این ساخت‌وسازهای غیر اصولی در صورت وقوع زمین‌لرزه، تحت تأثیر گسیختگی مستقیم و تکان‌های شدید حوزه نزدیک گسل قرار خواهند گرفت.

وی تأکید کرد که احداث ساختمان‌ها و پروژه‌های انبوه سازی ارزان قیمت و کم‌مقاوم به دلیل استفاده از مصالح بی‌کیفیت و عدم رعایت اصول فنی، باعث مورد مخاطره قرار گرفتن تراکم بالایی از جمعیت در نقاط پرخطر می‌شود.

توصیه‌های ضروری برای کاهش اثرات زلزله

پژوهشگر زلزله‌شناسی لزوم هوشیاری مردم و مسئولین ذیربط را در راستای کاهش خطرپذیری بسیار حائز اهمیت دانست و اقدامات زیر را ضروری شمرد:

• پرهیز از ایجاد بنا: عدم ساخت‌وساز بر روی خط گسل.
• رعایت حریم آئین‌نامه‌ای: رعایت حداقل ۴۰ الی ۵۰ متری از محل دقیق گسل‌های فعال.
• کنترل توسعه شهری: شناسایی مناطق پرخطر و عدم توسعه شهری در حریم گسل‌ها.
• نظارت دقیق مهندسی: نظارت بر اجرای اصول مقاوم‌سازی و بهسازی ساختمان‌های مسکونی و تجاری قدیمی.
• جلوگیری از ساخت و سازهای آسیب‌پذیر: ممانعت از احداث پروژه‌های انبوه سازی ارزان قیمت و کم‌مقاوم.
• تهیه نقشه‌های دقیق: مطالعه و تهیه نقشه‌های دقیق گسل‌های فعال و پهنه‌های مورد مخاطره توسط نهادهای متولی.
• بهبود زیرساخت‌ها: ایجاد زیرساخت‌های لازم درون شهری استاندارد (مانند بزرگراه‌ها، خیابان‌ها و فرودگاه) جهت کاهش اثرات زلزله.