کشف «دود دست‌سوم»؛ تهدید پنهان و سمی باقیمانده سیگار در خانه

ماهیت و ماندگاری دود دست‌سوم

دود دست‌سوم مخلوطی سمی از مواد شیمیایی است که روی دیوارها، مبلمان، فرش، پرده و سایر سطوح خانه می‌نشیند. تفاوت اصلی و نگران‌کننده این پدیده در ماندگاری فوق‌العاده آن است. در حالی که دود دست‌دوم (که مستقیماً در هوا پخش می‌شود) معمولاً سریع پراکنده می‌شود، دود دست‌سوم مانند یک لایه نامرئی روی وسایل باقی می‌ماند و به‌طور مداوم آلاینده‌ها را دوباره به هوا بازمی‌گرداند.

پژوهشگران تأکید می‌کنند که این پسماندها یک لکه ثابت نیستند، بلکه دائماً دچار تغییرات شیمیایی می‌شوند و به یک منبع فعال آلودگی تبدیل می‌گردند.

خطرات پنهان و سمی‌تر شدن ذرات

یکی از نکات کلیدی و ترسناک این پژوهش، تغییر ماهیت شیمیایی ذرات دود دست‌سوم در طول زمان است. محققان با استفاده از فناوری‌های پیشرفته پایش هوا، متوجه شدند که اثرات شیمیایی این ذرات به‌مرور تغییر می‌کند. این ذرات به تدریج غنی‌تر از نیتروژن می‌شوند که این امر نشان‌دهنده افزایش سمی‌بودن و خطرناک‌تر شدن آنهاست.

این یافته بدین معناست که خانه‌ای که در آن سیگار کشیده شده، حتی اگر بوی دود ندهد، می‌تواند محیطی با سطح پایین اما مزمن از آلودگی سمی باشد که سلامت ساکنان را تهدید می‌کند.

وسایل خانه، مخازن آلودگی پایدار

تحقیقات نشان می‌دهد که مواد متخلخل مانند فرش‌های پشمی یا پارچه مبلمان، نقش مخازن اصلی این دودهای سمی را بازی می‌کنند. این وسایل، مواد شیمیایی تنباکو را به شدت در خود جذب کرده و سپس آنها را به آرامی و در طول ساعت‌ها یا حتی روزها آزاد می‌کنند.

به همین دلیل است که اقدامات معمول مانند بازکردن پنجره‌ها یا استفاده از سیستم تهویه معمولی تأثیر چندانی در از بین بردن کامل دود دست‌سوم ندارد، زیرا منبع آلودگی در عمق الیاف وسایل خانه نفوذ کرده و به سادگی قابل رفع نیست.

فرایند سه‌مرحله‌ای آزادسازی سموم

آزادسازی این سموم از سطوح یک فرایند پیچیده و سه‌مرحله‌ای است که به شرح زیر رخ می‌دهد و منجر به قرارگیری طولانی‌مدت ساکنان در معرض مواد شیمیایی می‌شود:

1. انفجار ناگهانی گازها: در ابتدا یک آزادسازی سریع و ناگهانی از گازهای سمی رخ می‌دهد.
2. آزادسازی ترکیبات نیکوتین: در مرحله دوم که چندین ساعت به طول می‌انجامد، ترکیبات مرتبط با نیکوتین به‌صورت مداوم و پیوسته آزاد می‌شوند.
3. پخش آهسته سایر مواد شیمیایی: درنهایت، مرحله سوم آغاز می‌شود که در آن سایر مواد شیمیایی سمی به کُندی و در مدت طولانی در فضای خانه پخش شده و ساکنان را در معرض دوزهای پایین اما طولانی‌مدت قرار می‌دهند.

یافته‌های این پژوهش مهم در ژورنال تخصصی Building and Environment منتشر شده است.