اضافه پرش قیمتی خودرو فراتر از دلار؛ از دست رفتن مزیت قیمتی در بازار جهانی

جهش قیمتی خودرو فراتر از نرخ ارز

تحلیل قیمت ۱۶ محصول داخلی و ۱۰ محصول مونتاژی پرتقاضا در فاصله زمانی ۳۱ شهریور تا هفته گذشته، با مبنا قرار دادن نرخ دلار ۱۰۵ هزار تومانی (۳۱ شهریور) و ۱۳۴ هزار و ۴۰۰ تومانی (قیمت اخیر)، حاکی از آن است که بهای دلاری خودروها به طور محسوسی افزایش یافته است:

• میانگین بهای دلاری خودروهای داخلی: ۲۸۱.۲ دلار (۴.۵ درصد) افزایش.
• میانگین بهای دلاری خودروهای مونتاژی: ۹۵۷.۵ دلار (۴.۶ درصد) افزایش.

از آنجا که نرخ دلار آزاد غالباً به عنوان آینه‌ای از تورم عمومی تلقی می‌شود، این افزایش فراتر از نرخ ارز نشان می‌دهد که عوامل دیگری علاوه بر فضای کلی اقتصاد، در افزایش قیمت خودرو موثر بوده‌اند و منجر به «اضافه پرش قیمتی» شده است. این پدیده در سال‌های گذشته نیز مشاهده شده بود؛ به طوری که در بازه سال‌های ۹۶ تا ۱۴۰۳، قیمت انواع خودروها به طور میانگین ۱۸۴۸ درصد رشد داشته، در حالی که نرخ دلار در همین دوره ۱۴۵۲ درصد افزایش یافته بود.

عوامل موثر در «اضافه پرش قیمتی»

با وجود دوره‌ای در اواسط سال گذشته که حساسیت بازار خودرو نسبت به تغییرات نرخ ارز کاهش یافته بود، اما پس از مهرماه امسال، دوباره بهای خودرو دچار جهش قیمتی شد. مهم‌ترین عوامل موثر در این رشد، عمدتاً ناشی از خطاهای سیاستی و شرایط ساختاری بازار است:

اوج‌گیری فعالیت دلالان و قیمت‌گذاری دستوری

شکاف قیمتی گسترده بین نرخ کارخانه و بازار، که نتیجه مستقیم اصرار بر سیاست‌های قیمت‌گذاری دستوری است، جذابیت حضور واسطه‌گران را به شدت افزایش داده است. این دلالان با خرید از کارخانه و فروش با قیمت‌های بالا در بازار، سودهای کلانی کسب می‌کنند. این وضعیت به حدی رسیده که در آخرین طرح فروش یک شرکت خودروساز داخلی، بیش از ۱۰ میلیون نفر برای خرید تنها ۳۱ هزار و ۶۱۰ خودرو ثبت‌نام کردند (تقریباً از هر ۵.۵ دارنده گواهینامه، یک نفر).

انتظارات تورمی و تقاضای سرمایه‌ای

عامل دیگر، انتظارات تورمی است. در شرایطی که مردم انتظار افزایش تورم در آینده را دارند، خودرو به دلیل ماهیت «مصرفی-سرمایه‌ای» خود، به عنوان یک کالای جذاب برای حفظ ارزش پول و سرمایه‌گذاری مورد توجه قرار می‌گیرد و تقاضای زیادی را به سمت بازار سرازیر می‌کند.

جزئیات تغییرات دلاری محصولات داخلی و مونتاژی

در بررسی ۱۶ محصول داخلی، قیمت دلاری ۱۱ محصول افزایش و ۵ محصول (که در سقف قیمتی داخلی‌ها قرار دارند) کاهش یافته است. در میان خودروهای ارزان‌تر، جهش قیمتی شدیدتری مشاهده شده که نشان‌دهنده تمرکز تقاضا بر این بخش است. در خودروهای مونتاژی، افزایش قیمت دلاری شدیدتر بوده است.

بیشترین رشد قیمت دلاری

کاهش قیمت دلاری

• خودرو ری‌را (داخلی): کاهش ۴۴۷ دلاری معادل ۲.۷ درصد (از ۱۶,۶۶۷ دلار به ۱۶,۲۲۰ دلار).
• MVM X۲۲ پرو (مونتاژی): ۳.۷ درصد کاهش.
• فیدلیتی پرایم ۷نفره (مونتاژی): ۵.۱ درصد کاهش.

کاهش بهای دلاری در خودروهای گران‌تر داخلی نشان می‌دهد که در این بازه قیمتی، تمایل خریداران بیشتر به سمت محصولات مونتاژی است.

از دست رفتن مزیت قیمتی در بازار جهانی

رشد قیمت دلاری خودروهای داخلی و مونتاژی، این محصولات را در حال از دست دادن مزیت قیمتی سنتی خود قرار داده است. در حالی که این مزیت در گذشته ناشی از سرکوب قیمت، ارز ارزان و کیفیت پایین‌تر بود، اکنون قیمت‌های دلاری در حال نزدیک شدن به بهای خودروهای جهانی است، بدون آنکه ارتقای کیفی متناظری رخ داده باشد.

این موضوع نشان می‌دهد که تورم در بازار خودرو تنها ناشی از کاهش ارزش پول نیست، بلکه این بازار از تورم ساختاری رنج می‌برد که ریشه در هزینه‌های تولید بالا، ناکارآمدی، سربار مالی و سیاستگذاری‌های غلط دارد.

مقایسه با خودروهای هم‌قیمت جهانی

خودروهای داخلی (میانگین ۱۱,۷۰۰ دلار):

با میانگین بهای دلاری ۱۱,۷۰۰ دلار برای خودروهای داخلی، در بازارهای جهانی می‌توان خودروهای صفر کیلومتری مانند هیوندای گرند i۱۰، کیا پیکانتو، سوزوکی سلریو و رنو کوئید را در نسخه‌های بالاتر خریداری کرد. این خودروهای جهانی بر پایه پلتفرم‌های جدید و با استانداردهای ایمنی روز ساخته شده‌اند، در حالی که محصولات داخلی با همین قیمت، متکی بر پلتفرم‌های قدیمی و از نظر ایمنی و کیفیت فاصله محسوسی دارند.

خودروهای مونتاژی (میانگین ۱۹,۷۰۰ دلار):

در سطح قیمتی ۱۹,۷۰۰ دلار (میانگین محصولات مونتاژی)، فاصله با بازار جهانی پررنگ‌تر می‌شود. این مبلغ در بازارهای بین‌المللی امکان خرید خودروهای کامپکت و کراس‌اوورهای کوچک صفر کیلومتر مانند تویوتا کرولا، هوندا سیتی، هیوندای النترا، کیا سراتو و مزدا ۳ را در نسخه‌های پایه فراهم می‌کند. این خودروهای جهانی دارای پلتفرم‌های به‌روز، پیشرانه‌های کارآمد و مجموعه کامل‌تری از تجهیزات ایمنی هستند، در حالی که محصولات مونتاژی ایران همچنان از نظر کیفیت ساخت، ایمنی فعال و اعتبار پلتفرم با همتایان جهانی خود فاصله دارند.