جهش ۴ برابری بودجه صداوسیما: ۳۵ هزار میلیارد تومان برای سازمانی با خروجی کم‌اثر

روند صعودی اعتبارات در سه سال اخیر

مطابق ارقام منتشرشده، بودجه صداوسیما که در سال ۱۴۰۲ حدود ۸ هزار و ۲۰۰ میلیارد تومان بود، در سال ۱۴۰۳ به بیش از ۲۲ هزار میلیارد تومان افزایش یافت. این روند در سال ۱۴۰۴ نیز ادامه پیدا کرد و اعتبارات به حدود ۲۹ هزار و ۶۳۰ میلیارد تومان رسید. حالا در لایحه بودجه سال ۱۴۰۵، ارقام ارائه‌شده عددی بین ۳۳.۵ تا ۳۵.۵ هزار میلیارد تومان را نشان می‌دهد؛ رقمی که در هر صورت، نشان‌دهنده رشد بی‌سابقه اعتبارات این سازمان در میان نهادهای فرهنگی و رسانه‌ای کشور است.

اولویت‌های هزینه‌ای: سهم عظیم تولیدات نمایشی

بررسی جزئیات ردیف‌های هزینه‌ای در لایحه بودجه سال ۱۴۰۵ نشان می‌دهد که بخش عمده این اعتبارات به تولیدات نمایشی اختصاص یافته است. این بخش که به‌عنوان ویترین اصلی رسانه ملی شناخته می‌شود، قرار است موتور محرک جذب مخاطب باشد، اما سهم مالی آن بسیار قابل توجه است.

• تولیدات نمایشی: حدود ۹ هزار میلیارد تومان از بودجه سال آینده صداوسیما برای ساخت سریال‌ها، مجموعه‌های داستانی و آثار «فاخر» در نظر گرفته شده است. این رقم به تنهایی از مجموع بودجه بسیاری از نهادهای فرهنگی کشور فراتر است.
• حمایت فرهنگی: حدود ۲ هزار میلیارد تومان نیز تحت عنوان «حمایت فرهنگی» برای تولید آثار آگاهی‌بخش و پروژه‌های فرهنگی پیش‌بینی شده است.

علاوه بر این دو ردیف اصلی، بخش قابل‌توجهی از اعتبارات نیز صرف هزینه‌های فنی، نوسازی تجهیزات، پشتیبانی اجرایی و ساختارهای اداری می‌شود. سهم بالای این هزینه‌های زیرساختی، همواره یکی از محورهای انتقاد کارشناسان بوده است.

شکاف میان هزینه و خروجی: کاهش اثرگذاری رسانه‌ای

افزایش چند برابری بودجه صداوسیما در شرایطی رخ داده است که بحث درباره کاهش اثرگذاری تلویزیون و از دست رفتن مرجعیت رسانه‌ای آن در میان مخاطبان عمومی، بیش از گذشته مطرح می‌شود. در سال‌هایی که پلتفرم‌های نمایش خانگی، شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌های آنلاین سهم قابل‌توجهی از وقت مخاطبان را به خود اختصاص داده‌اند، انتظار می‌رفت رسانه ملی با بودجه‌ای چند ده‌هزار میلیارد تومانی، بتواند با این تحولات همراه شود.

پرسش اصلی و بنیادین این است: این حجم از بودجه دقیقاً صرف چه خروجی‌ای شده است؟ نگاهی به تولیدات سال‌های اخیر نشان می‌دهد که نه تنها آثار نمایشی شاخصی که بتوانند موج فرهنگی یا اجتماعی گسترده‌ای ایجاد کنند، به‌ندرت دیده می‌شود، بلکه تعداد سریال‌ها و برنامه‌های ماندگار در حافظه جمعی جامعه نیز به شکل محسوسی کاهش یافته است.

این شکاف میان هزینه‌های بالا و خروجی‌های کم‌اثر، نقدها را متوجه نحوه تخصیص منابع و فقدان راهبرد روشن برای هزینه‌کرد آن کرده است.

معضل نیروی انسانی: سازمانی با ۴۰ هزار کارمند

یکی از ویژگی‌های بارز سازمان صداوسیما، اندازه عظیم نیروی انسانی آن است. طبق برآوردهای اخیر، حدود ۴۰ هزار نفر در این سازمان مشغول به کار هستند که بخش عمده‌ای از بودجه کلان صرف حقوق و دستمزد این کارکنان می‌شود.

برای درک مقیاس این سازمان، مقایسه با رسانه‌های بین‌المللی ضروری است:

این مقایسه نشان می‌دهد که صداوسیما با وجود فربگی در نیروی انسانی، سهم آن در اثرگذاری و جریان‌سازی جهانی یا حتی منطقه‌ای قابل قیاس با شبکه‌هایی مانند الجزیره نیست؛ شبکه‌ای که با یک‌دهم کارمند، در ۱۵۰ کشور پربیننده است و تحولات منطقه را تحت تأثیر قرار داده است.