نجات آسیاب تاریخی ایزدخواست از ویرانی با همت یک خیر مردمی

قلعه تاریخی ایزدخواست در شمال استان فارس، که یکی از قدیمی‌ترین بناهای طبقاتی جهان و یادگاری از دوران ساسانی است، با وجود ثبت ملی و جهانی برخی از آثارش، همچنان با چالش‌های جدی در تأمین بودجه اندک برای مرمت دست و پنجه نرم می‌کند. این کمبود اعتبار تا جایی پیش رفته که نجات یکی از آثار مهم این مجموعه، یعنی آسیاب تاریخی، تنها با همت و هزینه شخصی یک خیر مردمی میسر شد.

اهمیت تاریخی و ثبت جهانی مجموعه ایزدخواست

قلعه ایزدخواست، واقع در شهرستان آباده، نه تنها متعلق به دوره ساسانی است بلکه به‌عنوان یکی از نخستین بناهای طبقاتی و چند آشکوبه جهان شناخته می‌شود. این محوطه تاریخی در تاریخ ۱۳۸۸/۰۷/۰۲ با شماره ۳۲۸۰۰ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید. علاوه بر قلعه، کاروانسرای شاه عباسی این شهر نیز در سال ۱۴۰۰ به عنوان تنها کاروانسرای استان فارس در پرونده زنجیره‌ای کاروانسراهای ایرانی، به ثبت جهانی یونسکو دست یافت.

با این حال، این مجموعه ارزشمند که شامل یکی از آتشکده‌های باقیمانده دوره ساسانی نیز هست، برای دریافت اعتبارات ناچیز مرمتی با موانع جدی روبه‌رو است.

نجات آسیاب تاریخی با حمایت خیرین

داوود جعفرپور، مدیر پایگاه مجموعه تاریخی ایزدخواست، در تشریح وضعیت مرمت آثار، به آسیاب تاریخی شهر ایزدخواست اشاره کرد. این بنا در دهکده پلکانی «زیر ده» در قلعه پایین ایزدخواست و در کنار خانه‌های تاریخی دوره‌های صفوی و قاجاری واقع شده بود.

وضعیت نابسامان و کمبود اعتبارات

آسیاب تاریخی مذکور به‌دلیل آسیب‌های ناشی از عوامل طبیعی در وضعیت بسیار نامناسبی قرار داشت. متأسفانه، به‌دلیل محدودیت‌های شدید در بودجه‌ها و اعتبارات مرمتی، امکان تأمین بودجه دولتی برای نجات این اثر وجود نداشت.

«متاسفانه به‌دلیل کمبود بودجه‌ها و اعتبارات مرمتی نتوانستیم بودجه‌ای برای این آسیاب از سوی دولت دریافت کنیم اما یکی از خیرین مردمی به نام آقای رضا صالحی با پرداخت هزینه‌های مرمت باعث شد تا این اثر تاریخی از تخریب و ویرانی نجات پیدا کند.»

مرمت اثر توسط خیر مردمی

در حال حاضر، هزینه‌های مرمت آسیاب تاریخی توسط آقای رضا صالحی، خیر مردمی، پرداخت شده و پایگاه مجموعه تاریخی ایزدخواست در حال انجام عملیات مرمت این اثر است. به گفته مدیر پایگاه، اثر هم‌اکنون در وضعیت مناسبی قرار دارد و تا حد قابل قبولی مرمت شده است.

ضرورت مشارکت مردمی برای حفظ هویت ملی

مدیر پایگاه مجموعه تاریخی ایزدخواست تأکید کرد که بودجه‌ها و اعتبارات تخصیص‌یافته از سوی میراث فرهنگی به هیچ وجه پاسخگوی حجم گسترده و بالای آثار تاریخی متمرکز در ایزدخواست نیست. او حضور و مشارکت مردم و همکاری خیرین میراث‌فرهنگی را تنها راه نجات‌بخش برای حفظ میراث این شهر و کشور دانست.

جدای از قلعه و آسیاب، چندین تک اثر تاریخی دیگر از جمله حمام‌های تاریخی و منازل مسکونی دارای اهمیت در این منطقه وجود دارند که مرمت و صیانت از آن‌ها می‌تواند مستقیماً به حفظ هویت ملی کمک کند.