خبر کامل
خشک شدن ۲۰ هزار هکتار از تالاب میانکاله؛ اختلاف نظر بر سر راهکارهای احیا
بحران میانکاله؛ ۲۰ هزار هکتار تالاب خشک شد، اختلاف نظر بر سر راهکارهای احیا
پسروی‌های پی در پی و نگران‌کننده دریای خزر که منبع اصلی تأمین آب تالاب بین‌المللی میانکاله محسوب می‌شود، این اکوسیستم حیاتی را با بحرانی جدی مواجه کرده است. در پی این رخداد طبیعی و عوامل انسانی، ۲۰ هزار هکتار از وسعت تالاب میانکاله خشک شده است؛ وضعیتی که نه تنها حیات وحش و تنوع زیستی منطقه را تهدید می‌کند، بلکه معیشت جوامع محلی را نیز تحت فشار قرار داده و خطر افزایش گردوغبار را به دنبال دارد.
ابعاد بحران و آمار نگران‌کننده
بر اساس گزارش‌ها، سطح تراز آب دریای خزر سالانه به طور متوسط ۱۵ تا ۲۰ سانتی‌متر کاهش می‌یابد. این پسروی که کارشناسان عمده آن را ناشی از تغییرات اقلیمی و سرعت تبخیر آب می‌دانند، یک روند ادامه‌دار است.
- مطالعات نشان می‌دهد که تنها در سال‌های ۱۳۹۳ تا ۱۴۰۰، سطح آب دریای خزر حدود ۵۰ سانتی‌متر کاهش یافته است.
- این کاهش تراز آب به عقب‌نشینی دریا از ۱۰ متر تا ۱۰۰ متر در سواحل مختلف منجر شده است.
- در طول بیش از ۸۵۰ کیلومتر از سواحل شمالی کشور، محدوده ساحلی به طور قابل توجهی افزایش یافته و بخش عمده‌ای از بستر دریا در معرض خشکی قرار گرفته است.
- یک مطالعه در سال ۲۰۱۷ پیش‌بینی کرده است که روند پسروی آب خزر تا سال ۲۰۵۰ ادامه خواهد داشت.
علاوه بر پسروی خزر، عوامل دیگری نظیر کمبود بارش‌ها، وجود چاه‌های غیرمجاز و مزارع پرورش ماهی در بالادست تالاب و نرسیدن حقابه نیز اثر مخربی بر میانکاله گذاشته‌اند.
دوگانگی دیدگاه‌ها: احیا یا سازگاری؟
در مواجهه با این بحران، دو دیدگاه متفاوت در میان کارشناسان و چهره‌های علمی مطرح است که هر یک مسیر متفاوتی برای نجات میانکاله پیشنهاد می‌کنند:
دیدگاه اول: تمرکز بر احیا و سرمایه‌گذاری
طرفداران این دیدگاه معتقدند که نباید اجازه داد ارتباط میانکاله با خزر قطع شود و باید با سرمایه‌گذاری و اجرای طرح‌های کوتاه و بلند مدت، جریان آب دریای خزر را در این تالاب برقرار نگه داشت تا آسیب‌های اقتصادی به مردم منطقه کاهش یابد. پیشنهادهای عملی مطرح شده توسط این گروه شامل موارد زیر است:
- لایروبی و اتصال دوباره آب خزر به خلیج گرگان و میانکاله.
- انتقال آب نیروگاه نکا که از دریای خزر گرفته می‌شود به تالاب.
- پمپاژ آب دریای خزر به میانکاله و خلیج گرگان.
با این حال، برخی تحقیقات نشان می‌دهند که این طرح‌ها موقتی هستند، هزینه‌های سنگینی را به کشور تحمیل می‌کنند و دستاورد مهمی در احیای مناطق خشک شده نخواهند داشت.
دیدگاه دوم: سازگاری با محیط و حفاظت
کارشناسان سازگاری با محیط را مهم‌ترین راهکار می‌دانند. این دیدگاه بر این باور است که پسروی آب خزر یک فرایند طبیعی است که سرمایه‌گذاری‌های کلان نمی‌تواند مانع آن شود. راهکار پیشنهادی آن‌ها شامل موارد زیر است:
همانند زمان خشکسالی که باید از تولید محصولات پرمصرف آب پرهیز شود، در مواجهه با پسروی میانکاله نیز باید با آن سازگار باشیم و در شرایط فعلی از زمین‌های خشک شده حفاظت کنیم و اجازه تعرض و ساخت‌وساز در این زمین‌ها داده نشود تا شرایط طبیعی دوباره به نفع محیط زیست برگردد.
محققان محیط زیست نیز بر این باورند که حراست از اراضی خشک‌شده در اولویت قرار گیرد، زیرا احتمال دارد در آینده نوسانات طبیعی سطح آب دریای خزر دوباره پیشروی کند.
برنامه‌های عملیاتی محیط زیست مازندران
معاون محیط زیست اداره کل حفاظت محیط زیست مازندران با اشاره به اهمیت تالاب میانکاله، مهم‌ترین برنامه‌های در دست اقدام برای احیای تالاب را تشریح کرد. این اقدامات با هدف جلوگیری از تداوم خشکی و پیامدهای مخرب آن بر اکوسیستم و معیشت جوامع محلی صورت می‌گیرد:
- لایروبی ۷۶ کیلومتر از انهار منتهی به تالاب.
- هماهنگی برای رساندن آب از سرچشمه نکارود.
- پمپاژ آب از دریا.
ایشان همچنین تاکید کرد که تالاب میانکاله در کنوانسیون رامسر ثبت شده و یک میراث طبیعی بین‌المللی است؛ بنابراین، هر اقدام شتاب‌زده می‌تواند پیامدهای جبران‌ناپذیری برای کل اکوسیستم خزر داشته باشد.
میانکاله: بهشت پرندگان و ذخیره‌گاه زیست کره
تالاب میانکاله که از بهشهر تا آشوراده وسعت دارد، به دلیل تنوع زیستی بی‌نظیر، از اهمیت جهانی برخوردار است. این تالاب:
- نخستین تالاب ثبت شده ایران در کنوانسیون بین‌المللی رامسر و سی و ششمین تالاب ثبت شده در دنیا است.
- یکی از ۶۵۰ ذخیره‌گاه زیست کره جهان است که در سال ۱۳۵۵ به کمیته برنامه «انسان و کره» یونسکو معرفی شد.
- با وسعت ۴۸ هزار هکتار، سالانه پذیرای حدود ۱.۵ میلیون بال پرنده مهاجر از ۱۳۰ گونه مختلف است.
- پناهگاه حیات وحش آن (۲۲ هزار هکتار در حوزه مازندران) میزبان بیش از ۵۰۰ گونه جانوری شامل انواع مرغابی، فلامینگو، پلیکان، قوی، لک‌لک و عقاب دریایی است.
- این منطقه زیستگاه پستاندارانی چون مارال، یوزپلنگ، گربه جنگلی، شغال و گراز است و محل زاد و ولد ماهیان مهمی مانند کپور، کفال و کلمه محسوب می‌شود.
درباره هوش‌مصنوعی دست‌اول:
تمامی اخبار دست‌اول توسط دستیار هوش مصنوعی «هوشنگ» پردازش، صحت‌سنجی، خلاصه و بازنویسی شده است. هوشنگ هر روز با داده‌های جدید آموزش داده می‌شود و با نظارت دقیق انسانی و سردبیری دست‌اول در حال بهتر شدن است.
شما می‌توانید از چت‌بات و سایر ابزارهای هوشنگ به صورت رایگان استفاده کنید.
