تخلف نیروگاه توس: مصرف مازوت ۶۰ تا ۸۰ درصد، دادستانی مشهد وارد عمل شد

تخلف بزرگ: مصرف مازوت ۴ برابر سقف مجاز

بحران آلودگی هوای مشهد دیگر صرفاً یک پدیده زیست‌محیطی نیست، بلکه نتیجه مستقیم یک تخلف قانونی گسترده در استفاده از سوخت آلاینده و نزاع مدیریتی بر سر تأمین گاز میان نهادهاست. این بحران نشان‌دهنده شکست در اولویت‌بندی حکمرانی است؛ جایی که تأمین انرژی موقت، سلامت عمومی بلندمدت را قربانی می‌کند.

مستندسازی یک انحراف قانونی

سرپرست محیط زیست خراسان رضوی، با اشاره به شرایط اضطراری، میزان مصرف مازوت در نیروگاه توس را بین ۶۰ تا ۸۰ درصد کل مصرف اعلام کرد. این رقم در مقایسه با سقف مجاز ۲۰ درصدی، نشان‌دهنده یک انحراف چهار برابری است. نیروگاه‌ها موظف‌اند در شرایط عادی از سوخت پاک‌تر (گاز طبیعی) استفاده کنند.

مازوت، به دلیل غلظت بالای گوگرد، عامل اصلی انتشار دی‌اکسید گوگرد (SO₂) و ذرات معلق (PM₂.₅) است که کُشنده‌ترین اجزای آلودگی هوا محسوب می‌شوند. این ذرات با نفوذ به عمق ریه‌ها و حتی جریان خون، عامل اصلی بیماری‌های قلبی-عروقی، تنفسی مزمن و افزایش آمار مرگ‌ومیر در کلان‌شهرها هستند.

ریشه بحران: نزاع مدیریتی بر سر تأمین سوخت

مسئله زمانی پیچیده‌تر می‌شود که مسئولیت تأمین سوخت به یک «نزاع اداری-عملیاتی» تبدیل می‌شود. محیط زیست خراسان رضوی، شرکت ملی پخش فرآورده‌های نفتی را مستقیماً متهم به عدم تخصیص سهمیه کافی گاز به نیروگاه کرده است. این وضعیت، ماهیت یک بحران چندوجهی را به خود می‌گیرد؛ کمبود انرژی در زمستان، سلامت شهروندان را فدای ادامه فعالیت‌های تولید برق می‌کند.

ورود مستقیم دادستانی مشهد برای پیگیری تخلف

اهمیت موضوع به قدری بالا بوده که دادستانی مشهد به طور مستقیم وارد این پرونده شده است. ورود دستگاه قضایی نشان می‌دهد که مسئله از سطح صرفاً زیست‌محیطی فراتر رفته و وارد حوزه تخلفات مدیریتی و قانونی شده است. دادستانی با هدف مشخص کردن مسئولیت دقیق افراد و نهادهای دخیل، دستورات لازم برای مستندسازی میزان مصرف و دلایل جایگزینی سوخت را صادر کرده است.

اقدامات قضایی برای کاهش آلودگی

دادستان عمومی و انقلاب خراسان رضوی، ضمن تأیید پیگیری قضایی، به تشریح اقدامات اخیر پرداخت:

• برگزاری جلسه‌ای با حضور مسئولین محیط زیست، وزارت نیرو، نیروگاه توس و شرکت پخش فرآورده‌های نفتی.
• تصویب ارسال نامه از محیط زیست استان به سازمان محیط زیست کشور برای قرار گرفتن نیروگاه توس در اولویت اختصاص مازوت کم‌گوگرد.
• ارسال نامه سازمان محیط زیست به وزارت نیرو برای تخصیص مازوت استاندارد و کم‌گوگرد جهت کاهش آلودگی.
• پیگیری مستمر برای اختصاص گاز به نیروگاه، علاوه بر مازوت، برای کاهش آلودگی هوا.

این پیگیری قضایی، می‌تواند سرآغاز تغییر در نحوه مدیریت کلان‌سوخت در صنایع مادر استان باشد و نشان می‌دهد که دولت و دستگاه قضا این بار نمی‌توانند از کنار این آلودگی با جریمه‌های نمادین عبور کنند.

پیامد‌های بلندمدت: سلامتی شهروندان و هزینه‌های سربار

تحلیل اثرات مصرف مازوت، بسیار فراتر از آلودگی لحظه‌ای است. مازوت علاوه بر گوگرد، حاوی فلزات سنگین و هیدروکربن‌های آروماتیک چندحلقه‌ای (PAHs) است که دارای خواص سرطان‌زایی شناخته شده‌ای هستند. برای شهری مانند مشهد که مستعد پایداری هوا است، انتشار این مواد سمی توسط نیروگاه، یک فاجعه بلندمدت سلامتی محسوب می‌شود.

از منظر اقتصادی، این بحران «هزینه سرباری» (External Cost) سنگینی بر دوش نظام سلامت شهر تحمیل می‌کند که شامل موارد زیر است:

• افزایش مراجعات سرپایی و بستری بیماران تنفسی و قلبی.
• کاهش بهره‌وری نیروی کار به دلیل بیماری‌های مرتبط با آلودگی.

هزینه نهایی آلودگی (هزینه‌های درمانی و اجتماعی) بسیار بیشتر از مزایای کوتاه‌مدت استفاده از سوخت ارزان‌تر است.

راهکار‌های اضطراری و ساختاری

برای تضمین تنفس پاک شهروندان مشهدی، اقدامات ریشه‌ای و بلندمدتی باید در دستور کار قرار گیرد:

1. تأمین گاز پایدار: تضمین دسترسی کامل و مستمر نیروگاه توس به گاز طبیعی و محدود کردن سوخت جایگزین به آخرین ملجأ با رعایت دقیق سقف‌های مجاز.
2. مدرن‌سازی نیروگاه: تسریع در روند مدرن‌سازی و اجرای کامل طرح‌های کاهش آلودگی، مانند نصب اسکرابرها و سیستم‌های حذف نیتروژن اکسید.
3. شفافیت: اطلاع‌رسانی نتایج دقیق تحقیقات دادستانی به عموم برای ایجاد شفافیت لازم در مورد کمبودها و مسئولیت‌ها.