کشف جرقه‌های الکتریکی در گردبادهای مریخ؛ پیامدهای شگرف برای شیمی جوی و مأموریت‌های فضایی

جزئیات ثبت سیگنال‌های صوتی

تنوره‌های دیو پدیده‌ای رایج بر سطح مریخ هستند. ابزار «سوپرکم» (SuperCam) که شامل اولین میکروفن فعال روی مریخ است، هنگام عبور از قلب دو مورد از این گردبادها، سیگنال‌های صوتی غیرعادی و شدیدی را ثبت کرد.

پژوهشگران مؤسسه اخترفیزیک و سیاره‌شناسی (IRAP) و آزمایشگاه جَو و مشاهدات فضایی (LATMOS) فرانسه، با تحلیل دقیق این صداهای ضبط‌شده به این نتیجه رسیدند که سیگنال‌ها کاملاً با الگوی امواج حاصل از تخلیه‌های الکتریکی کوچک مطابقت دارند.

این پدیده مشابه همان شوک مختصری است که گاهی در هوای خشک، پس از لمس دستگیره در احساس می‌کنیم.

مکانیسم تولید جرقه: اصطکاک و جو نازک

فرآیند تولید این جرقه‌ها با اصطکاک ذرات غبار درون طوفان آغاز می‌شود. این سایش، بار الکتریکی ایجاد می‌کند که نهایتاً به شکل قوس‌های الکتریکی کوتاه (در حد چند سانتی‌متر) آزاد شده و امواج ضربه‌ای صوتی تولید می‌کنند.

در زمین، به‌دلیل شرایط جَوی، چنین تخلیه‌هایی در گردوغبار نادر است. اما جو نازک و پر از دی‌اکسیدکربن مریخ، آستانه لازم برای ایجاد جرقه را به‌شدت پایین می‌آورد و آن را به پدیده‌ای محتمل تبدیل می‌کند.

پیامدهای انقلابی در شیمی جوی مریخ

این کشف، مدل‌های پیشین شیمی جَوی مریخ را زیر سؤال می‌برد. اکنون ثابت شده که این جرقه‌ها می‌توانند ترکیباتی بسیار خورنده و اکسیدکننده در جو مریخ تولید کنند. این ترکیبات دارای پیامدهای مهمی هستند:

• تجزیه مولکول‌های آلی احتمالی روی سطح مریخ که می‌توانند نشانه‌ای از حیات باشند.
• بر هم زدن تعادل گازهای جوی سیاره.
• احتمالاً یکی از دلایل ناپدید شدن سریع و مرموز گاز متان در مریخ هستند؛ معمایی که سال‌ها ذهن دانشمندان را به خود مشغول کرده بود.

تهدید برای تجهیزات و فضانوردان آینده

این بارهای الکتریکی نه‌تنها بر آب‌وهوای مریخ (از طریق تأثیر بر حرکت غبار) تأثیر می‌گذارند، بلکه می‌توانند برای تجهیزات الکترونیکی مریخ‌نوردها و کاوشگرهای کنونی تهدید محسوب شوند. همچنین، این پدیده از نظر فنی و ایمنی برای مأموریت‌های سرنشین‌دار آینده به مریخ ایجاد خطر می‌کند.

آکوستیک فضایی: حسگر جدید اکتشاف

این موفقیت، قدرت علم صداشناسی (آکوستیک) را در اکتشافات فضایی به نمایش گذاشت. میکروفن سوپرکم از زمان فرود در فوریه ۲۰۲۱ میلادی، تاکنون بیش از ۳۰ ساعت صدای محیط مریخ، از وزش باد تا پرواز بالگرد نبوغ و اکنون صدای رعدآسای جرقه‌های درون طوفان را برای زمین ارسال کرده و دریچه‌ای کاملاً تازه به روی دانش بشر گشوده است.