آسیب‌های جدی به گرمابه وکیل و موزه پارس شیراز؛ کمبود اعتبار، عامل اصلی تأخیر در مرمت

بناهای تاریخی شیراز در معرض خطر؛ از گرمابه وکیل تا ارگ کریمخانی

گرمابه وکیل، موزه پارس و ارگ کریمخانی، هر یک تجلی‌بخش بخشی از شکوه تاریخ ایران هستند، اما امروز این یادمان‌های ارزشمند با آسیب‌های جدی و رو به گسترشی مواجه‌اند که دیگر نمی‌توان آن‌ها را صرفاً به گذر زمان نسبت داد. این وضعیت نگران‌کننده، تکرار چرخه‌ای آشنا در حوزه میراث فرهنگی کشور است: گستره‌ای وسیع از آثار تاریخی در برابر منابع مالی و انسانی محدود و ناکافی.

استان فارس با داشتن صدها اثر تاریخی ثبت‌شده، عملاً به یک موزه روباز تبدیل شده است. حفاظت از این گنجینه‌های ملی نیازمند برنامه‌ریزی پایدار، اعتبارات متناسب و مهم‌تر از همه، تقسیم مسئولیت میان تمامی نهادهای ذی‌ربط است. در غیاب این الزامات، هر ترک دیوار و هر ریزش گچ، نشانه‌ای از فرسایش تدریجی حافظه تاریخی و هویت ملی کشور خواهد بود.

هشدار فعالان میراث فرهنگی: مرمت مقطعی، راهکار نیست

یک کنشگر و فعال میراث فرهنگی استان فارس با تأکید بر اینکه یادمان‌های تاریخی، شناسنامه زنده و غرورآمیز کشور هستند، نگهداری و حفاظت از آن‌ها را یک تکلیف قانونی و امری ضروری دانست.

با وضعیت کنونی بودجه وزارت میراث فرهنگی، امکان حفاظت، نگهداری و مرمت یادمان‌های تاریخی و فرهنگی وجود ندارد. هزینه‌های مرمت بسیار بالاست و این وزارتخانه به تنهایی توان پاسخگویی به این حجم از مسئولیت را ندارد. - سیاوش آریا، فعال میراث فرهنگی

وی تصریح کرد که مرمت‌های مقطعی و واکنشی، هرگز جایگزین حفاظت مستمر و اصولی نخواهد شد و ادامه این روند، آسیب‌های جبران‌ناپذیری به سرمایه‌های تاریخی کشور وارد می‌کند. با نزدیک شدن به ایام پربازدید نوروز، این دغدغه از یک مسئله تخصصی به یک مطالبه عمومی تبدیل شده است.

فراخوان برای مشارکت ملی و تقویت بودجه

این فعال میراث فرهنگی خواستار مشارکت جدی سایر نهادهای فرهنگی و اجرایی کشور در امر حفاظت شد. از آنجا که آثار ثبت ملی متعلق به همه مردم و نهادهاست، همکاری نهادهایی چون شهرداری‌ها، فرمانداری‌ها و استانداری‌ها که از بودجه‌های قابل‌ملاحظه‌ای برخوردارند، حیاتی است.

راهکارهای پیشنهادی برای برون‌رفت از بحران:

• تقویت جدی و ریشه‌ای بودجه بسیار اندک وزارت میراث فرهنگی توسط نمایندگان مجلس.
• خروج موضوع حفاظت از سطح شعار و کاغذبازی اداری و ورود آن به بطن جامعه.
• فعال‌سازی و تبلیغ مؤثر «صندوق نیکوکاران یا خیرین میراث فرهنگی» در رسانه‌ها.
• در نظر گرفتن مشوق‌هایی برای نیکوکاران حوزه میراث، مشابه خیرین مدرسه‌ساز.

وضعیت نامناسب گرمابه وکیل و موزه پارس

بر اساس مشاهدات میدانی، وضعیت بناهای شاخص شیراز از جمله گرمابه وکیل، موزه پارس (عمارت کلاه‌فرنگی زندیه) و حتی ارگ کریمخانی مناسب نیست. بخش‌های زیادی از این بناها دچار فرسودگی شده‌اند؛ ترک‌ها و شکاف‌ها در بناها نمایان است و بخش‌هایی از گچ‌بری‌ها دچار تورم شده و در حال ریزش هستند که نیازمند مرمت و استحکام‌بخشی فوری است.

معاون میراث فرهنگی فارس: کمبود اعتبار، چالش اصلی مرمت

معاون میراث فرهنگی اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی استان فارس، ضمن تأیید وضعیت نامناسب حمام تاریخی وکیل شیراز، دلیل اصلی عدم اجرای مرمت اساسی این بنای شاخص را کمبود شدید اعتبارات دانست. وی تأکید کرد که برنامه، توان فنی و اراده برای مرمت وجود دارد، اما منابع مالی اندک پاسخگوی نیازهای حفاظتی نیست.

پیگیری تأمین مالی پروژه زندیه

او در توضیح وضعیت فعلی حمام وکیل اظهار کرد که شرایط بنا از نظر رطوبت‌زدگی دیوارها و ریزش گچ‌ها نامناسب است و این وضعیت برای بنایی که میزبان بازدیدهای متعدد گردشگران است، قابل قبول نیست. با این حال، پیگیری‌هایی از محل مسئولیت‌های اجتماعی وزارت نفت برای تأمین اعتبارات انجام شده و مبالغ مشخصی به تصویب رسیده است. چالش اصلی، تأمین سهم مشارکتی اداره‌کل میراث فرهنگی فارس است که به دلیل هزینه‌های جانبی (مانند مالیات و بیمه) برای اداره‌کل با بودجه محدود، دشوار است. مجموعه زندیه از جمله حمام وکیل، ارگ کریمخانی و دیوان‌خانه جزو پروژه‌های اولویت‌دار هستند و برنامه مرمتی حمام وکیل تهیه شده است.

مسئولیت قانونی سایر دستگاه‌ها

معاون میراث فرهنگی فارس خاطرنشان کرد که استان فارس با ۲۳۲ اثر ثبت ملی، به مثابه یک موزه باز است و ماهیت مرمت بناهای تاریخی یک فرآیند دائمی و پیوسته است که منابع فعلی به هیچ‌وجه پاسخگوی آن نیست.

وی با اشاره به قوانین موجود، تصریح کرد که بناهای تاریخی در اختیار دستگاه‌های دولتی و نهادها، مکلف‌اند از محل اعتبارات خود نسبت به نگهداری و مرمت آن‌ها اقدام کنند و نقش اداره‌کل میراث فرهنگی در این موارد، نظارتی است. بسیاری از آثار تاریخی در اختیار دستگاه‌هایی مانند اوقاف، شهرداری‌ها، راه و شهرسازی، آموزش و پرورش و دانشگاه‌ها قرار دارند و انتظار می‌رود این دستگاه‌ها به تکالیف قانونی خود عمل کنند.

مرمت آرامگاه کوروش

در خصوص وضعیت مرمت آرامگاه کوروش، تأکید شد که این فرآیند کاملاً تخصصی و مستمر است و با دقت و ظرافت بالا تحت نظر شورای فنی استان در حال انجام است. پیش‌بینی می‌شود تا پیش از عید، ساماندهی مناسبی در این محل انجام شود.