پیگیری رفع پیمان ارزی و ثبت جهانی طرح‌های فرش؛ چالش بیمه قالیبافان و ارزش افزوده

احیای هوشمندی صادراتی و دیپلماسی فرش

برگزاری باشکوه و پی‌درپی نمایشگاه‌ها و رویدادهای تخصصی فرش در استان‌ها، با همراهی استانداران و دستگاه‌های اجرایی، زمینه‌ساز یک حرکت ملی قدرتمند در فضای کنونی کشور شده است. استان مرکزی به‌عنوان یکی از پیشگامان تولید فرش‌های اقتصادی‌مدار، جایگاهی دیرینه و چندصدساله در تجارت و دیپلماسی فرش دارد.

هنگامی که از سلطان‌آباد و اراک سخن گفته می‌شود، در واقع از هوشمندی صادراتی و تجاری چند نسل صحبت می‌کنیم؛ ویژگی منحصربه‌فردی که می‌تواند بار دیگر موتور محرک صادرات فرش ایران باشد. تولید مبتنی بر سفارش‌پذیری، شناسایی و ایجاد شرکای جدید و تطبیق هنر تولیدکنندگان با نیازهای روز دنیا، رقابتی تازه و جدی را در این صنعت رقم زده است.

فرش‌های اراک به دلیل کیفیت و اصالت، نه تنها در موزه‌های جهان بلکه در خانه‌های بسیاری از مردم کشورهای مختلف حضور دارد و این نشان‌دهنده نفوذ فرهنگی و هنری فرش ایرانی است. امروز زنجیره ارزش فرش در حال تکمیل است و کارخانه‌های مجهز و توانمند در مسیر نوسازی و نیازسازی قرار گرفته‌اند تا بتوانند بخش مهمی از بازار منطقه را در اختیار بگیرند.

رویکرد استراتژیک و همکاری‌های سه‌جانبه

در ۱۰ ماه گذشته، با حمایت‌های مدیریتی، رویکردی استراتژیک در مرکز ملی فرش ایران شکل گرفته است. تشکیل شورای عالی فرش و فعال‌سازی کمیته‌های تخصصی با همراهی کمیسیون هنر، صنایع‌دستی و فرش اتاق ایران، اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان فرش و سایر تشکل‌ها، یک مثلث قدرتمند همکاری را ایجاد کرده که دستاوردهای مهمی در نهضت مستندسازی فرش دستباف داشته است.

نهضت مستندسازی و پیگیری موانع تجاری

برای جلوگیری از تحریف‌ها و سرقت‌های فرهنگی و تقویت مرجعیت این حوزه، اقدامات مهمی انجام شده است:

• ایجاد مرکز اسناد فرش ایران
• تدوین دانشنامه فرش دستباف
• تقویت مرجعیت دیجیتال این حوزه
• ثبت تاریخ شفاهی فرش و گردآوری دانش سینه‌به‌سینه استادکاران

در حوزه تجارت خارجی، رایزنی‌های تخصصی برای رفع موانع تجاری با تمام توان در حال انجام است. موضوع اهمیت رفع پیمان ارزی برای تسهیل صادرات، یکی از دغدغه‌های اصلی فعالان فرش است که در جلسات متعدد با دولت پیگیری شده و آماده طرح در هیات دولت است.

تسریع ثبت ملی و جهانی طرح‌ها

حضور فعال در رویدادهای اقتصادی و تجاری می‌تواند نقطه عطفی در توسعه صادرات غیرنفتی کشور باشد و ظرفیت‌های فرش دستباف را بیش از گذشته در سطح بین‌المللی مطرح کند. با توجه به اینکه برخی از طرح‌های منطقه قابلیت ثبت جهانی دارند، لازم است نقشه‌های تکمیلی این حوزه هرچه سریع‌تر تهیه شود. ثبت ملی این طرح‌ها تا پایان سال امکان‌پذیر است و فرآیند ثبت جهانی نیز در سال آینده دنبال خواهد شد.

همچنین، در خصوص قانون حمایت از هنرمندان مصوب سال ۱۳۹۶، مرکز ملی فرش آماده است از ظرفیت‌های آن برای حمایت از پایان‌نامه‌ها و طرح‌های پژوهشی مرتبط استفاده کند. عدم تخصیص اعتبار برای اجرای این قانون در سال ۱۳۹۶، منجر به بروز برخی مسائل از جمله بازرسی‌های تأمین اجتماعی شده است.

چالش‌های صنفی: بیمه، ارزش افزوده و مواد اولیه

ساماندهی بیمه، شفاف‌سازی ارزش افزوده و حمایت از تأمین مواد اولیه ضرورتی اجتناب‌ناپذیر در صنعت فرش دستباف است و بر لزوم اصلاح روند بیمه قالیبافان و تقویت حمایت‌های دولتی تأکید می‌شود.

بحران بیمه قالیبافان و بدهی دولت

بخشی از مشکلات بیمه‌ای قالیبافان به دلیل صدور غیرتخصصی و بی‌رویه کارت‌های قالیبافی از سوی برخی مجموعه‌ها در سال‌های گذشته ایجاد شد؛ تا جایی که افرادی با مشاغل نامرتبط مانند آرایشگر یا راننده تاکسی نیز کارت قالیبافی دریافت می‌کردند و این موضوع بار مالی سنگینی بر دوش دولت و تأمین اجتماعی گذاشت. دولت موظف است سهم ۲۰ درصدی خود را در بیمه قالیبافان پرداخت کند، اما اکنون بدهی‌های دولت به تأمین اجتماعی زیاد شده و این موضوع نیازمند تصمیم‌گیری فوری است. انتظار می‌رود با همراهی مسئولان استانی، از حذف بیمه قالیبافان جلوگیری و حمایت لازم برای افراد باقی‌مانده انجام شود.

سردرگمی در قانون ارزش افزوده

موضوع ارزش افزوده از دیگر چالش‌های جدی فعالان فرش است. اگرچه قانون دائمی ماده ۹ بند ۱۳ بارها مورد بازنگری قرار گرفته، اما در تدوین آیین‌نامه‌ها از نظر کارشناسان تخصصی حوزه فرش استفاده نشده است. این ناهماهنگی موجب سردرگمی فعالان شده، زیرا برخی استان‌ها ماده ۱۴۲ را مبنای معافیت می‌دانند و برخی دیگر آن را نمی‌پذیرند. استان مرکزی می‌تواند به‌عنوان پایلوت اجرای دقیق و شفاف این قانون را آغاز کند.

موانع تأمین مواد اولیه

طی سال‌های گذشته بارها برای واردات ابریشم و پشم درخواست ارز شده اما بانک مرکزی اقدامی انجام نداده است. اکنون بخش قابل توجهی از صادرات کشور توسط فعالان این حوزه انجام می‌شود و اگر حمایت‌های بانکی و تسهیلات تولید به‌درستی اجرا شود، امکان توسعه فعالیت‌ها در استان‌ها وجود دارد.