چالش‌های صادرات فرش دستباف؛ از دغدغه پیمان ارزی تا حذف بیمه ۱۵ هزار قالی‌باف

تأکید مرکز ملی فرش بر رفع موانع و مستندسازی

زهرا کمانی، رئیس مرکز ملی فرش ایران، در این جلسه اظهار داشت که زنجیره ارزش فرش در حال تکمیل شدن است و کارخانه‌های مجهز در مسیر نوسازی قرار گرفته‌اند تا سهم مهمی از بازار منطقه را کسب کنند. وی افزود که طی ۱۰ ماه گذشته، با حمایت‌های مدیریتی، رویکردی استراتژیک در مرکز ملی فرش شکل گرفته است.

اقدامات فرهنگی برای صیانت از اصالت

برای جلوگیری از تحریف‌ها و سرقت‌های فرهنگی در حوزه فرش دستباف، اقدامات مهمی انجام شده که شامل موارد زیر است:

• ایجاد مرکز اسناد فرش ایران: به منظور گردآوری و حفظ میراث این هنر-صنعت.
• تدوین دانشنامه فرش دستباف: برای مرجعیت‌بخشی علمی و جلوگیری از تحریف.
• تقویت مرجعیت دیجیتال: برای حضور قوی‌تر در فضای مجازی.
• ثبت تاریخ شفاهی فرش: گردآوری دانش سینه به سینه استادکاران.

کمانی همچنین بر تسریع ثبت ملی و جهانی طرح‌های فرش تأکید کرد و اعلام نمود که ثبت ملی این پروژه‌ها تا پایان سال جاری امکان‌پذیر است و فرایند ثبت جهانی نیز سال آینده پیگیری خواهد شد.

دغدغه پیمان ارزی و تشکیل شورای عالی

رئیس مرکز ملی فرش ایران، رفع پیمان ارزی را یکی از دغدغه‌های اصلی فعالان فرش دانست که در جلسات متعدد با دولت پیگیری شده و آماده طرح در هیئت دولت است. وی همچنین به تشکیل «شورای عالی فرش» و فعال‌سازی کمیته‌های تخصصی با همکاری اتاق ایران و اتحادیه‌ها اشاره کرد که یک مثلث قدرتمند همکاری را ایجاد کرده است.

قانون حمایت از هنرمندان مصوب سال ۱۳۹۶ ظرفیت‌های مهمی برای حمایت از پایان‌نامه‌ها و طرح‌های پژوهشی مرتبط دارد که مرکز ملی فرش آماده استفاده از آن برای تقویت حوزه هنر و فرهنگ است.

چالش‌های صادراتی و ظرفیت‌های منطقه‌ای

غیبت در رویدادهای بین‌المللی؛ آسیب جدی صادرات

مرتضی میری، رئیس کمیسیون فرش و هنرهای صنایع‌دستی اتاق بازرگانی ایران، غیبت ایران در رویدادهای بین‌المللی در سال‌های اخیر را یکی از آسیب‌های جدی صادرات فرش دانست و تأکید کرد که نباید میدان را خالی گذاشت. وی افزود برای حضور مؤثر در بازارهای جهانی، استان‌ها و فعالان حوزه فرش باید پای کار بیایند، چرا که ظرفیت‌های ملی محدود شده است.

میری همچنین به تغییر محاسبات مواد اولیه در سامانه تسهیلات اشاره کرد که در آن بانک مرکزی ارزش مواد اولیه را ۹۰ درصد محاسبه می‌کند، در حالی که باید بر اساس ارزش واقعی (۱۰، ۲۰ یا ۳۰ درصد) محاسبه شود.

ضرورت حمایت استانی و چالش بیمه قالی‌بافی

استان مرکزی به عنوان یکی از پیشگامان تولید فرش‌های اقتصادی‌مدار با جایگاهی چندصدساله در تجارت، ظرفیت‌های جدی برای حضور در بازارهای صادراتی دارد. میری بر ضرورت حمایت‌های دولت و مجموعه مدیریتی ارشد استان برای فراهم کردن زمینه حضور سرمایه‌گذاران تأکید کرد.

یکی از مسائل پرتکرار و بسیار مهم در این حوزه، موضوع بیمه قالی‌بافان است. قانون در این زمینه روشن است و منابع آن باید در بودجه سنواتی دیده شود، اما متأسفانه چند سالی است که این موضوع لحاظ نشده و موجب حذف هنرمندان و بیمه‌شدگان حرفه قالی‌بافی شده است.

ساماندهی بیمه، ارزش افزوده و آموزش تخصصی

اصلاح روند بیمه و چالش کارت‌های غیرمرتبط

محمد بهاروند، مدیرعامل اتحادیه مرکزی فرش دستباف روستایی ایران، ساماندهی بیمه، شفاف‌سازی ارزش افزوده و حمایت از تأمین مواد اولیه را ضرورتی اجتناب‌ناپذیر در صنعت فرش دستباف دانست.

وی ریشه بخشی از مشکلات بیمه‌ای قالی‌بافان را صدور غیرتخصصی و بی‌رویه کارت‌های قالی‌بافی از سوی برخی مجموعه‌ها در گذشته عنوان کرد. او تأکید کرد که دولت موظف به پرداخت سهم ۲۰ درصدی خود در بیمه قالی‌بافان است و انتظار می‌رود در استان‌ها از حذف بیمه قالی‌بافان جلوگیری شود.

شفاف‌سازی ارزش افزوده و معافیت‌های مالیاتی

ارزش افزوده از دیگر چالش‌های جدی فعالان حوزه فرش است. بهاروند تصریح کرد که با وجود بازنگری‌های مکرر در قانون دائمی ماده ۹ بند ۱۳، در تدوین آیین‌نامه‌ها از نظر کارشناسان تخصصی استفاده نشده است. این ناهماهنگی در استان‌ها بر سر مبنا قرار دادن ماده ۱۴۲ برای معافیت، موجب سردرگمی فعالان شده و استان مرکزی می‌تواند به عنوان پایلوت اجرای دقیق و شفاف این قانون را آغاز کند.

نقش آموزش و احیای روزهای طلایی صادرات

اله‌نور توکلی، رئیس اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان فرش ایران، بر ضرورت تقویت آموزش‌های تخصصی دانشگاهی و مهارتی تأکید کرد و آن را نقش مهمی در توسعه ملی صنعت فرش دانست. وی افزود:

• فعالان باید در زمینه طراحی نقشه، تولید و مواد اولیه تلاش بیشتری داشته باشند.
• حضور مؤثر استان‌ها در نمایشگاه‌های بین‌المللی، به ویژه در استان‌های دارای ظرفیت صادراتی، بسیار مثمرثمر خواهد بود.
• در استان مرکزی حدود ۵۰ کارگاه فعال قالی‌بافی وجود دارد، اما فعالیت بافندگان در منازل و نبود کارگاه‌های رسمی، کیفیت تولید و انسجام کاری را کاهش می‌دهد.

آمار بافندگان و مشکلات تعهدات ارزی در استان مرکزی

علی جودکی، مدیرکل صنعت، معدن و تجارت استان مرکزی، آماری از وضعیت بافندگان استان ارائه داد:

وی همچنین به فعالیت واحدهای پشتیبان در استان اشاره کرد که شامل ۲۵ فروشنده فرش، ۱۲ فروشنده مصالح، ۱۲ جله‌دوان، ۸ پرداخت‌کار و ۱۴ روفگر هستند و ۲۲ واحد نیز در زمینه چکش‌کاری، نقاشی و مجتمع‌های هنری فعالند.

جودکی در پایان به موضوع تعهدات ارزی اشاره کرد و اظهار داشت که این موضوع نه تنها به صادرات فرش آسیب زده، بلکه سایر بخش‌های اقتصادی را نیز تحت تأثیر قرار داده و بازگشت صنعت فرش به جایگاه واقعی خود نیازمند اقدامی تیمی منسجم در سطوح ملی و استانی است.