جزئیات روند جدید بررسی لایحه بودجه ۱۴۰۵ در مجلس؛ تمرکز بر ارقام و حذف احکام

تغییرات بنیادین در فرآیند بررسی بودجه ۱۴۰۵

لایحه بودجه سال ۱۴۰۵ کل کشور سه‌شنبه هفته گذشته (۲ دی‌ماه) از سوی رئیس‌جمهور به مجلس شورای اسلامی تقدیم شد. با توجه به اصلاحات اخیر در آئین‌نامه داخلی مجلس، فرآیند بررسی این لایحه دستخوش تغییرات بنیادینی شده است که مهم‌ترین آن، خروج بررسی احکام بودجه از دستور کار و تمرکز صرف بر جداول تفصیلی و ارقام منابع و مصارف است.

بر اساس اصلاح مواد ۱۸۰ و ۱۸۲ آئین‌نامه داخلی مجلس، دولت مکلف شده است ماده واحده لایحه بودجه را به‌صورت برنامه‌محور و در قالب جداول کلان و تفصیلی منابع و مصارف، به همراه نسخه الکترونیکی قابل ویرایش، حداکثر تا اول دی‌ماه هر سال به مجلس ارائه کند.

مراحل و زمان‌بندی بررسی در کمیسیون‌ها

پس از اعلام وصول لایحه بودجه، هیئت رئیسه مجلس موظف است بلافاصله متن بودجه را در سامانه «قانون‌گذاری و نظارت مجلس» بارگذاری کرده و هم‌زمان آن را به کمیسیون تلفیق و کمیسیون‌های تخصصی مربوط ارجاع دهد.

مهلت سه‌روزه کمیسیون تلفیق برای کلیات

کمیسیون تلفیق موظف است ظرف سه روز گزارش خود را درباره رد یا تأیید کلیات لایحه به هیئت رئیسه ارائه کند. بررسی کلیات در صحن علنی مجلس انجام می‌شود و در این جلسه، پس از گزارش کمیسیون تلفیق، گزارش کمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات نیز به مدت ده دقیقه استماع خواهد شد.

سناریوی رد کلیات و فرصت پنج‌روزه دولت

در صورتی که کلیات لایحه بودجه به تصویب مجلس نرسد، دولت موظف است ظرف پنج روز لایحه اصلاح‌شده را مجدداً به مجلس ارائه کند. چنانچه کلیات برای بار دوم نیز رأی نیاورد، این فرایند تکرار می‌شود. در مقابل، در صورت تصویب کلیات، لایحه برای بررسی جزئیات به کمیسیون‌های تخصصی ارجاع خواهد شد.

طبق ماده ۱۸۲ آئین‌نامه داخلی، نمایندگان پس از تصویب کلیات، پنج روز فرصت دارند پیشنهادهای خود را در سامانه ثبت کنند. کمیسیون‌های تخصصی نیز موظف هستند حداکثر ظرف پنج روز به این پیشنهادها رسیدگی کرده و گزارش خود را به کمیسیون تلفیق ارسال کنند.

نحوه بررسی جزئیات جداول در صحن علنی

کمیسیون تلفیق نیز ده روز فرصت دارد پیشنهادهای واصله را بررسی و گزارش نهایی را بارگذاری کند؛ فرصتی که تنها برای یک‌بار و حداکثر تا پنج روز قابل تمدید است. بررسی جزئیات بودجه در صحن علنی، به ترتیب جداول الزامات منابع و سپس جداول الزامات مصارف انجام می‌شود. در جریان رسیدگی، برای هر جدول، دو مخالف و دو موافق و همچنین نماینده دولت و سخنگوی کمیسیون تلفیق، هر یک حداکثر سه دقیقه فرصت اظهارنظر خواهند داشت و سپس رأی‌گیری صورت می‌گیرد.

ترکیب و جایگاه کمیسیون تلفیق

کمیسیون تلفیق بودجه به‌عنوان محور اصلی بررسی لایحه، متشکل از ۴۵ نماینده مجلس است؛ به این ترتیب که از هر کمیسیون تخصصی سه نفر و در کنار آن‌ها نُه نفر از اعضای کمیسیون برنامه و بودجه، در این کمیسیون عضویت دارند.